Βραβείο στη γερμανική μετάφραση βιβλίου της Κατερίνας Σχοινά

Του δημοσιογράφου Γιώργου Παππά, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 

Ελληνικά βιβλία δεν φτάνουν συχνά σε πολιτιστικές σελίδες και λογοτεχνικές εκπομπές γερμανικών μέσων. Για την ακρίβεια, είναι σπάνιες περιπτώσεις. Μία από τις εξαιρέσεις ήταν το βιβλίο «Die Nadeln des Aufstands» (Edition Converso, 2021) της Κατερίνας Σχοινά («Καλή και ανάποδη. Ο πολιτισμός του πλεκτού», εκδ. Κίχλη, 2014). 

Στη Γερμανία κυκλοφορεί η τέταρτη έκδοσή του, το βιβλίο είχε συμπεριληφθεί το 2021 στον κατάλογο των μπεστ σέλερ μη μυθοπλασίας του Δεύτερου Γερμανικού Τηλεοπτικού Καναλιού ZDF, του Γερμανικού Ραδιοφώνου Deutschlandfunk Kultur και της εβδομαδιαίας εφημερίδας «Die Zeit». Η μεγάλη αυτή επιτυχία για ένα βιβλίο μιας άγνωστης στο γερμανικό κοινό ελληνίδας συγγραφέως οφείλεται εν πολλοίς στη μετάφρασή του από την Ντόρις Βίλε, η οποία τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Γ.Χ. Φος για Ελληνογερμανική Μετάφραση.

Το βραβείο φέρει το όνομα του μεγάλου γερμανού ποιητή και εκπροσώπου του γερμανικού διαφωτισμού Γιόχαν Χάινριχ Φος, που ήταν ο πρώτος που μετέφερε στη γερμανική γλώσσα τα έπη του Ομήρου «Ιλιάδα» και «Οδύσσεια», τα οποία συνεχίζουν μέχρι σήμερα να αποτελούν πρότυπα. Η Γερμανική Ακαδημία Λόγου και Ποίησης απονέμει κάθε χρόνο το Βραβείο Γιόχαν Χάινριχ Φος για Ελληνογερμανική Μετάφραση.

Τη θέσπιση ενός βραβείου ειδικά για μετάφραση από ελληνικά εμπνεύστηκαν ο Μπερντ - Άλμπρεχτ Φράιχερ φον Μάλτζαν και ο πρώην πρέσβης Ουλφ - Ντίτερ Κλεμ (και οι δύο ήταν μαθητές στη Γερμανική Σχολή Αθήνας τη δεκαετία του 1960), με στόχο την προώθηση της μετάφρασης έργων της ελληνικής λογοτεχνίας στον γερμανόφωνο χώρο.

Το Βραβείο Λογοτεχνικής Στέγης Γιόχαν Χάινριχ Φος της Πόλης Πέντζλιν είναι το μόνο βραβείο στη Γερμανία για μετάφραση από ελληνικά, απονέμεται κάθε δύο χρόνια και συνοδεύεται από επιχορήγηση 5.000 ευρώ. Με το πρώτο βραβείο είχε τιμηθεί η μεταφράστρια Μιχαέλα Πρίντσινγκερ για το «Athos der Foerster» («Άθως ο δασονόμος») της Μαρίας Στεφανοπούλου. Το φετινό βραβείο απονεμήθηκε στη μεταφράστρια Ντόρις Βίλε με την επέτειο των 200 χρόνων από τον θάνατο του Γιόχαν Χάινριχ Φος. Η Βίλε, που ζει στην Ελλάδα, δεν περιοίστηκε στη μετάφραση του κειμένου, αλλά συμπλήρωσε στη γερμανική έκδοση έναν κατάλογο με τα έργα τέχνης που αναφέρονται στο βιβλίο, κάνοντας τη δική της επιλογή, όπως τόνισε στον τιμητικό του λόγο στην απονομή του βραβείου ο μεταφραστής και πρώην διπλωμάτης Ουλφ - Ντίτερ Κλεμ. Ενώ το πρωτότυπο αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από ασπρόμαυρες φωτογραφίες και εικονογραφήσεις μικρού μεγέθους, η γερμανική έκδοση περιλαμβάνει έγχρωμες εικονογραφήσεις, ως επί το πλείστον ολοσέλιδες, οι οποίες συμπληρώνουν ή τονίζουν το κείμενο. Για παράδειγμα, ένας πίνακας του Νικόλαου Γύζη του 1882, που ανακάλυψε η μεταφράστρια και έχει ιδιαίτερη ελληνογερμανική αναφορά: ο παππούς πλέκει με το εγγόνι στην αγκαλιά, φοράει κοντό δερμάτινο παντελόνι, μπροστά τουβλόσομπα, άγνωστα και τα δύο στοιχεία στην Ελλάδα εκείνης της εποχής, αλλά πολύ γνωστά στη Βαυαρία και στο Μόναχο, όπου είχε σπουδάσει ο Γύζης.

Η διείσδυση στη γερμανική αγορά βιβλίου είναι ιδιαίτερα «επίπονη υπόθεση», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ουλφ - Ντίτερ Κλεμ, από την εμπειρία του ως μεταφραστής ο ίδιος των Θανάση Βαλτινού, Στράτη Μυριβήλη, Ανδρέα Καρκαβίτσα. Το 2001, όταν η Ελλάδα ήταν τιμώμενη χώρα στην Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, είχαν μεταφραστεί στα γερμανικά περίπου 80 ελληνικοί τίτλοι. «Δυστυχώς δεν υπήρξε συνέχεια», λέει ο Κλεμ, «τα χρόνια που ακολούθησαν και σήμερα είναι χαμηλός, μονοψήφιος, ο αριθμός των ελλήνων συγγραφέων που μεταφράζονται στα γερμανικά. Για τις μεγάλες γλώσσες η πεπατημένη είναι να βρίσκει ο εκδοτικός οίκος τον μεταφραστή. Αλλά για τα ελληνικά πρέπει ο μεταφραστής να βρει τον εκδοτικό οίκο». Αυτό έκανε και η Ντόρις Βίλε, αναζητώντας τον μικρό και ειδικευμένο στη λογοτεχνία μεσογειακών χωρών εκδοτικό οίκο Converso. Με την απονομή του βραβείου τιμήθηκε τόσο για τη μεταφραστική δουλειά της, όσο και για την προσφορά της στην προώθηση της ελληνικής λογοτεχνίας στη Γερμανία.