Γιατί η ώρα έχει 60 λεπτά;

Ο πανάρχαιος λόγος που επιβιώνει μέχρι σήμερα

Ενώ το δεκαδικό σύστημα κυριαρχεί σχεδόν σε κάθε πτυχή της σύγχρονης ζωής μας, από τα μαθηματικά μέχρι τις συναλλαγές, ο χρόνος παραμένει πεισματικά «πιστός» σε έναν κανόνα που θεσπίστηκε πριν από χιλιάδες χρόνια. Γιατί όμως χωρίζουμε την ώρα σε 60 λεπτά και το λεπτό σε 60 δευτερόλεπτα;

Η κληρονομιά των Σουμερίων και των Βαβυλωνίων

Η απάντηση βρίσκεται στη Μεσοποταμία, περίπου στο 3.000 π.Χ. Οι Σουμέριοι και αργότερα οι Βαβυλώνιοι δεν χρησιμοποιούσαν το δεκαδικό σύστημα (με βάση το 10), αλλά το εξηκονταδικό σύστημα (με βάση το 60).

Αν αναρωτιέστε γιατί επέλεξαν το 60, ο λόγος είναι καθαρά πρακτικός και μαθηματικός: Το 60 είναι ένας εξαιρετικά εύχρηστος αριθμός, καθώς έχει πολλούς διαιρέτες (1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30). Αυτό καθιστούσε τους υπολογισμούς και τις υποδιαιρέσεις των μονάδων πολύ πιο εύκολες για τους αρχαίους αστρονόμους και εμπόρους, χωρίς την ανάγκη περίπλοκων κλασμάτων.

Από τον ουρανό στο ρολόι μας

Οι Βαβυλώνιοι, παρατηρώντας τον ουρανό, χώρισαν τον κύκλο σε 360 μοίρες (6 x 60). Καθώς η κίνηση των ουράνιων σωμάτων συνδέθηκε άρρηκτα με το πέρασμα του χρόνου, η χρήση του 60 πέρασε φυσικά και στη μέτρηση της ημέρας.

Αργότερα, οι Αιγύπτιοι συνέβαλαν χωρίζοντας την ημέρα σε 24 ώρες (12 για τη μέρα και 12 για τη νύχτα), βασισμένοι στις δεκαπενθήμερες περιόδους των άστρων. Ωστόσο, η υποδιαίρεση αυτών των ωρών σε 60 λεπτά εδραιώθηκε οριστικά από τους Έλληνες αστρονόμους, όπως ο Ίππαρχος και ο Πτολεμαίος, οι οποίοι υιοθέτησαν το βαβυλωνιακό σύστημα για τις γεωγραφικές και αστρονομικές τους μελέτες.

Γιατί δεν άλλαξε ποτέ;

Παρά τις προσπάθειες που έγιναν κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης για τη θέσπιση του «δεκαδικού χρόνου» (όπου η ημέρα θα είχε 10 ώρες και η ώρα 100 λεπτά), το σύστημα απέτυχε παταγωδώς. Η συνήθεια χιλιάδων ετών και η παγκόσμια εξάπλωση του εξηκονταδικού συστήματος στη ναυσιπλοΐα και την αστρονομία έκαναν τη μετάβαση αδύνατη.

Σήμερα, κάθε φορά που κοιτάζουμε το ρολόι μας, χρησιμοποιούμε ουσιαστικά μια τεχνολογία που μας κληροδότησαν οι αρχαίοι κάτοικοι της Μεσοποταμίας, αποδεικνύοντας ότι ορισμένες ιδέες είναι τόσο λειτουργικές που ο χρόνος δεν μπορεί να τις ξεπεράσει.

Πηγή: ΕΡΤ