Η γερμανική κυβέρνηση σχεδιάζει ριζικές αλλαγές στο χρόνο εργασίας

Τέλος στο οκτάωρο; Η γερμανική κυβέρνηση σχεδιάζει ριζικές αλλαγές στο χρόνο εργασίας – Θύελλα αντιδράσεων από τα συνδικάτα

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Γερμανίας προωθεί μια ιστορική μεταρρύθμιση στο εργατικό δίκαιο, η οποία αναμένεται να αλλάξει ριζικά την καθημερινότητα εκατομμυρίων εργαζομένων. Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται η αντικατάσταση του παραδοσιακού «οκταώρου» από ένα ανώτατο όριο εβδομαδιαίας, αντί για ημερήσιας, απασχόλησης.

Ενώ η κυβέρνηση και οι εργοδότες κάνουν λόγο για απαραίτητη «ευελιξία» στη σύγχρονη οικονομία, τα συνδικάτα προειδοποιούν για σοβαρούς κινδύνους στην υγεία των εργαζομένων και επιστροφή σε εργασιακές συνθήκες των αρχών του προηγούμενου αιώνα.

Ποιο είναι το σχέδιο της κυβέρνησης;

Η κυβέρνηση συνεργασίας (Χριστιανοδημοκράτες/Χριστιανοκοινωνιστές - CDU/CSU και Σοσιαλδημοκράτες - SPD) επιδιώκει να ευθυγραμμίσει τη γερμανική νομοθεσία με την ευρωπαϊκή οδηγία για τον χρόνο εργασίας. Όπως ορίζεται στη μεταξύ τους κυβερνητική συμφωνία, στόχος είναι η θεσμοθέτηση ενός μέγιστου εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας αντί του σημερινού ημερήσιου ορίου.

Η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει μέση εβδομαδιαία εργασία έως 48 ώρες, χωρίς ωστόσο να επιβάλλει άκαμπτο ημερήσιο πλαφόν. Με βάση τα όσα έχουν συμφωνηθεί:

• Για τις συλλογικές συμβάσεις, η πλήρης απασχόληση θα ορίζεται κατ' ελάχιστο στις 34 ώρες την εβδομάδα.

• Για όσους δεν καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις, το όριο θα είναι οι 40 ώρες.

• Το υποχρεωτικό μεσοδιάστημα ανάπαυσης των 11 ωρών μεταξύ δύο βαρδιών θα παραμείνει σε ισχύ.

Ο Michael Hüther, διευθυντής του Ινστιτούτου της Γερμανικής Οικονομίας (IW) –το οποίο πρόκειται φιλικά προς τους εργοδότες–, υπεραμύνθηκε της μεταρρύθμισης τονίζοντας ότι το οκτάωρο σχεδιάστηκε για την παλιά βιομηχανική κοινωνία. «Σήμερα έχουμε μια οικονομία βασισμένη στις υπηρεσίες και εντελώς διαφορετικές ανάγκες στις οικογένειες, όπου εργάζονται και οι δύο γονείς. Απαιτείται νέα ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής», δήλωσε, διευκρινίζοντας ότι το μέτρο αφορά κυρίως δουλειές γραφείου και δεν στοχεύει στην αύξηση των συνολικών ωρών, αλλά στην ανακατανομή τους.

Γιατί αντιδρούν έντονα τα συνδικάτα;

Η αντίδραση των συνδικάτων είναι σφοδρή, με τις ηγεσίες τους να κάνουν λόγο για «λευκή επιταγή» στους εργοδότες.

Η Yasmin Fahimi, επικεφαλής της Συνομοσπονδίας Γερμανικών Συνδικάτων (DGB), εξέδωσε αυστηρή προειδοποίηση: «Δεν θέλουμε να γυρίσουμε την κοινωνία πίσω στην εποχή προ του 1918». Στο ίδιο μήκος κύματος, ο αρχηγός του πανίσχυρου συνδικάτου Ver.di, Frank Werneke, κατηγόρησε τον Καγκελάριο Friedrich Merz ότι αγνοεί τις ανάγκες των εργαζομένων και δεν επεδίωξε κανέναν συμβιβασμό: «Αυτό που συζητείται δίνει το δικαίωμα στον εργοδότη να απαιτεί 13 ώρες συνεχόμενης εργασίας. Αυτό αντιτίθεται σε κάθε έννοια προστασίας της υγείας».

Παράλληλα, ανάλυση του Ινστιτούτου Εργατικού Δικαίου Hugo Sinzheimer (HSI) που υπάγεται στο Ίδρυμα Hans Böckler (το οποίο πρόκειται φιλικά προς τα συνδικάτα) προειδοποιεί ότι η κατάργηση του ημερήσιου ορίου μπορεί να οδηγήσει σε εργάσιμες ημέρες διάρκειας έως και 12 ωρών και 15 λεπτών, αυξάνοντας τις ημέρες ασθένειας, την πίεση στις οικογένειες και φέρνοντας τελικά «αντίστροφα αποτελέσματα για την οικονομία».

Εσωκομματικές τριβές στο SPD: Ακόμη και εντός της κυβέρνησης υπάρχουν κραδασμοί. Η Υπουργός Εργασίας Bärbel Bas (SPD) πήρε σαφείς αποστάσεις από το μέτρο, δηλώνοντας: «Αν περνούσε από το χέρι του SPD και το δικό μου, δεν θα αγγίζαμε καν το θέμα, αλλά αποτελεί μέρος της κυβερνητικής συμφωνίας». Την ίδια ώρα, ο επικεφαλής της νεολαίας του SPD (Jusos), Philipp Türmer, εξαπέλυσε βέλη κατά του Καγκελαρίου Merz για ασέβεια προς τα δικαιώματα των εργαζομένων.

---

Ποιο είναι το ισχύον νομικό καθεστώς στη Γερμανία;

Μέχρι σήμερα, ο γερμανικός νόμος περί χρόνου εργασίας είναι σαφής: «Η ημερήσια εργασία των εργαζομένων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνει τις οκτώ ώρες». Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και υπό την προϋπόθεση ότι οι ώρες θα αναπληρωθούν σε μεταγενέστερο χρόνο, το όριο μπορεί να επεκταθεί στις 10 ώρες, ενώ η περαιτέρω παράταση επιτρέπεται μόνο κάτω από πολύ αυστηρές προϋποθέσεις.

Πόσο εργάζονται πραγματικά οι Γερμανοί σήμερα;

Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία, το 2024 ο μέσος όρος της εβδομαδιαίας εργασίας στη Γερμανία ήταν 34,3 ώρες, χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (36,8 ώρες). Για σύγκριση, οι εργαζόμενοι στη Σερβία δουλεύουν τις περισσότερες ώρες στην Ευρώπη (42,2 ώρες), ενώ οι Ολλανδοί τις λιγότερες (31,2 ώρες).

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο χρόνος εργασίας στη Γερμανία μειώνεται σταδιακά, καθώς το 1991 ο μέσος όρος ήταν 38,4 ώρες. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στη μεγάλη αύξηση της μερικής απασχόλησης (Teilzeit), η οποία από το 14,1% το 1991 εκτοξεύθηκε στο 30,8% το 2024.

Η ιστορία πίσω από το «Οκτάωρο»

Το ιστορικό σύνθημα «Οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες ελεύθερος χρόνος/ανάπαυση, οκτώ ώρες ύπνος» διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον Ουαλό επιχειρηματία και κοινωνικό μεταρρυθμιστή Robert Owen.

Στη Γερμανία, το οκτάωρο θεσμοθετήθηκε επίσημα το 1918 για τους εργάτες της βιομηχανίας και επεκτάθηκε το 1919 για τους υπαλλήλους γραφείου. Παραδόξως, τότε πολλές επιχειρήσεις είδαν τα κέρδη τους να αυξάνονται, καθώς η μείωση του χρόνου εργασίας οδήγησε σε κατακόρυφη αύξηση της παραγωγικότητας των εργαζομένων. Αν και τα διατάγματα του 1923 και του 1938 επέτρεψαν ξανά το 10ωρο μέσω εξαιρέσεων, το οκτάωρο παρέμεινε για πάνω από έναν αιώνα ο θεμέλιος λίθος του γερμανικού εργασιακού μοντέλου — ένας λίθος που σήμερα η κυβέρνηση Merz επιχειρεί να μετακινήσει.