Γερμανία: Τι προβλέπει το νέο μοντέλο για τη σύνταξης χήρας

Η γερμανική κυβέρνηση εξετάζει μια ριζική και ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη αλλαγή στο συνταξιοδοτικό σύστημα. Πρόκειται για μια επίσημη πρόταση που βρίσκεται ακόμα στο στάδιο της συζήτησης και δεν αποτελεί νόμο του κράτους. Σύμφωνα με το σχέδιο της αρμόδιας Επιτροπής Συντάξεων, η παραδοσιακή σύνταξη χήρας / χηρείας (Witwenrente) προτείνεται να αντικατασταθεί στο μέλλον από ένα νέο μοντέλο που ονομάζεται «διαχωρισμός σύνταξης» (Rentensplitting).

Αν και το πλάνο παρουσιάζεται ως ένα σύγχρονο μέτρο ισότητας μεταξύ των συντρόφων, στην πράξη απειλεί να αφήσει χιλιάδες μελλοντικούς συνταξιούχους –κυρίως γυναίκες– με τεράστιες οικονομικές απώλειες που αγγίζουν ακόμη και τα 720 ευρώ το μήνα, αν τελικά εφαρμοστεί.

Πώς λειτουργεί το σύστημα σήμερα (σύνταξη χήρας)

Μέχρι τώρα, αν ένας από τους δύο συζύγους φύγει από τη ζωή, ο επιζών σύντροφος λαμβάνει κανονικά τη δική του σύνταξη και επιπλέον το 55% της σύνταξης του θανόντος.

Παράδειγμα: Ένας άνδρας έχει σύνταξη 2.400€ και η σύζυγός του 800€. Αν ο άνδρας πεθάνει, η γυναίκα παίρνει τα 800€ της + 1.320€ (το 55% του άνδρα της), δηλαδή συνολικά 2.120€ το μήνα.

Πώς θα λειτουργεί το προτεινόμενο σύστημα (Rentensplitting)

Με το νέο μοντέλο, η σύνταξη χηρείας καταργείται εντελώς. Αντί γι' αυτήν, όσο και οι δύο σύζυγοι είναι εν ζωή, οι συνταξιοδοτικοί πόντοι (Entgeltpunkte) που συγκέντρωσαν αποκλειστικά κατά τη διάρκεια του γάμου τους μοιράζονται ακριβώς στη μέση (50/50). Ο καθένας αποκτά τη δική του, ανεξάρτητη σύνταξη.

Το ίδιο παράδειγμα με το νέο σύστημα: Μετά το μοίρασμα των πόντων της έγγαμης ζωής, η σύνταξη της γυναίκας ανεβαίνει στα 1.400€ και του άνδρα πέφτει στα 1.800€. Όσο ζουν και οι δύο, το οικογενειακό εισόδημα μένει ίδιο. Όταν όμως ο άνδρας πεθάνει, η γυναίκα δεν παίρνει τίποτα παραπάνω. Μένει μόνο με τα δικά της 1.400€.

🛑 Η ζημιά: Η χήρα του παραδείγματος χάνει 720 ευρώ κάθε μήνα! Σε βάθος 20 ετών, η απώλεια αυτή ξεπερνά τις 170.000 ευρώ.

Τι προβλέπεται αν οι σύζυγοι δεν βγουν ταυτόχρονα στη σύνταξη;

Στην πραγματικότητα, ελάχιστα ζευγάρια έχουν την ίδια ηλικία ή συνταξιοδοτούνται την ίδια χρονιά. Το μοντέλο του Rentensplitting έχει προβλέψει αυτή τη σταδιακή εξέλιξη, καθώς η τελική μοιρασιά θα ενεργοποιείται μόνο όταν και οι δύο σύζυγοι έχουν βγει πλέον στη σύνταξη:

1. Όταν συνταξιοδοτείται ο πρώτος σύζυγος: Λαμβάνει κανονικά τη δική του σύνταξη, βασισμένη αποκλειστικά στους δικούς του πόντους. Σε αυτή τη φάση δεν αλλάζει τίποτα, καθώς ο άλλος σύντροφος είτε εργάζεται ακόμα είτε δεν έχει φτάσει το όριο ηλικίας.

2. Όταν συνταξιοδοτείται και ο δεύτερος σύζυγος: Τότε το Ασφαλιστικό Ταμείο (Deutsche Rentenversicherung) «κλειδώνει» τον διαχωρισμό. Παίρνει τους πόντους που μαζεύτηκαν μόνο κατά τα έτη του γάμου, τους διαιρεί διά του δύο και αναπροσαρμόζει τις συντάξεις και των δύο για το μέλλον.

3. Αν ο πρώτος σύζυγος πεθάνει πρόωρα: Αν ο ένας σύντροφος φύγει από τη ζωή προτού ο νεότερος προλάβει να βγει στη σύνταξη, η διαδικασία του διαχωρισμού παγώνει. Για να μην μείνει ο επιζών χωρίς πόρους, θα λαμβάνει τη σύνταξη χηρείας (με βάση τους κανόνες που ισχύουν σήμερα) μέχρι να φτάσει και ο ίδιος στην επίσημη ηλικία συνταξιοδότησης.

Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν

Οι μεγάλοι χαμένοι: Τα ζευγάρια που έχουν μεγάλες διαφορές στα εισοδήματά τους. Στην πλειονότητα πρόκειται για γυναίκες που άφησαν τη δουλειά τους, εργάστηκαν με ημιαπασχόληση (Teilzeit) ή έμειναν στο σπίτι για να μεγαλώσουν τα παιδιά ή να φροντίσουν ηλικιωμένους συγγενείς. Για αυτές τις γυναίκες, η σύνταξη χήρας ήταν η μόνη ασπίδα ενάντια στη φτώχεια στην τρίτη ηλικία.

Οι κερδισμένοι: Ζευγάρια που είχαν παρόμοιες καριέρες και μισθούς, καθώς ο καθένας χτίζει τη δική του δυνατή σύνταξη. Επιπλέον, στο νέο σύστημα, η σύνταξη δεν μειώνεται αν ο επιζών έχει άλλα εισοδήματα ή αν αποφασίσει να ξαναπαντρευτεί.
Πότε αναμένονται οι αποφάσεις και τι θα γίνει με τους ήδη παντρεμένους;

Καθώς πρόκειται για πρόταση, τίποτα δεν είναι οριστικό. Η Επιτροπή Συντάξεων αναμένεται να καταθέσει τις τελικές της εισηγήσεις στην κυβέρνηση μέχρι τα μέσα του 2026. Από εκεί και πέρα, για να γίνει νόμος, θα πρέπει να περάσει από τη γερμανική Βουλή, κάτι που αναμένεται να συναντήσει μεγάλες πολιτικές αντιδράσεις.

Παράλληλα, οι εισηγητές υπόσχονται «προστασία κεκτημένων δικαιωμάτων» (Bestandsschutz) για όσους είναι ήδη συνταξιούχοι ή ήδη παντρεμένοι, όμως οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς. Υπάρχουν προτάσεις να διατηρηθεί η σύνταξη χήρας τουλάχιστον για όσους έχουν μεγαλώσει παιδιά, ενώ το νέο μέτρο να εφαρμοστεί υποχρεωτικά μόνο σε μελλοντικά, άτεκνα ζευγάρια.

Τι πρέπει να κάνουν τα ζευγάρια τώρα

Αν ένα ζευγάρι σκέφτεται να προχωρήσει από τώρα σε εθελοντικό διαχωρισμό σύνταξης (καθώς η επιλογή υπάρχει ήδη εθελοντικά στο γερμανικό δίκαιο), θα πρέπει να υπολογίσει πολύ προσεκτικά τα εξής:

Πόσο μεγάλη είναι η διαφορά στις συντάξεις τους.

Αν υπάρχει άλλη ιδιωτική ή εταιρική ασφάλιση.

Σημαντική λεπτομέρεια: Αν κάποιος επιλέξει εθελοντικά το Rentensplitting, η απόφαση είναι οριστική. Μπορεί να ακυρωθεί μόνο αν ο σύντροφος πεθάνει μέσα σε 36 μήνες από την έναρξη της ρύθμισης. Μετά από αυτό το διάστημα, δεν υπάρχει επιστροφή στη σύνταξη χήρας.

Πηγή: Frakfurter Allegemeine