Άνοια και διατροφή: Γιατί κλείνει το στόμα και πώς να βοηθήσετε

 Άνοια και Διατροφή: Πώς θα εξασφαλίσετε σωστή σίτιση και ενυδάτωση

Δημοσιεύτηκε στο έντυπο της BKK BMW 3.2026: 

Η διατροφή των ατόμων με άνοια μπορεί να μετατραπεί σε μια καθημερινή πρόκληση για τους φροντιστές. Καθώς η νόσος εξελίσσεται, η απώλεια των γνωστικών λειτουργιών επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα αισθητηριακά ερεθίσματα, το αίσθημα της πείνας, της δίψας αλλά και του κορεσμού. Ιδιαίτερα τα άτομα που ζουν μόνα τους ξεχνούν συχνά αν ή πότε έφαγαν, ενώ δυσκολεύονται στην αγορά και την προετοιμασία των τροφίμων, με αποτέλεσμα τον κίνδυνο αφυδάτωσης και κακής θρεπτικής κατάστασης. 

Γιατί αλλάζει η διατροφική συμπεριφορά;

Με την εξέλιξη της άνοιας, η αίσθηση της γεύσης και της όσφρησης μεταβάλλεται. Ο αισθητηριακός μηχανισμός αλλάζει, οδηγώντας είτε σε πλήρη απώλεια της όρεξης είτε σε ανεξέλεγκτη επιθυμία για φαγητό. 

⦁ Προτίμηση στα γλυκά: Είναι πολύ συχνή η ξαφνική έντονη επιθυμία για γλυκές γεύσεις. 

⦁ Απώλεια αναγνώρισης: Σε προχωρημένα στάδια, οι ασθενείς ενδέχεται να μην αναγνωρίζουν τα τρόφιμα ή ακόμα και να καταναλώνουν μη φαγώσιμα/επικίνδυνα υλικά (π.χ. απορρυπαντικά), τα οποία πρέπει να φυλάσσονται αυστηρά σε ασφαλές μέρος. 

⦁ Άρνηση φαγητού: Ορισμένοι αρνούνται να φάνε επειδή έχουν χάσει την ικανότητα χρήσης των μαχαιροπίρουνων, νιώθουν θλίψη ή δεν βρίσκουν πλέον νόημα και ευχαρίστηση στο φαγητό. 

Πώς να ερμηνεύσετε την άρνηση και την ανησυχία

Η άρνηση λήψης τροφής ή η εκδήλωση επιθετικότητας κατά τη διάρκεια του γεύματος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο δεν πεινάει. Συχνά κρύβονται σωματικά αίτια που ο ασθενής δεν μπορεί να εκφράσει λεκτικά: 

⦁ Σωματικές ενοχλήσεις: Πόνοι στα δόντια, ερεθισμοί στο στόμα/λάρυγγα, ή δυσκολίες στην κατάποση και τη μάσηση. 

⦁ Συναισθηματικές αντιδράσεις: Κλάμα, φωνές ή τάση για φυγή όταν κάτι το ενοχλεί. 

⦁ Έντονη κινητικότητα: Άτομα με διαρκή ανησυχία που περπατούν συνεχώς καταναλώνουν πολλές θερμίδες και χρειάζονται συχνά, θερμιδικά πυκνά σνακ σε διάφορα σημεία του σπιτιού. 

Πότε να συμβουλευτείτε γιατρό:

Αν παρατηρήσετε επίμονες δυσκολίες, συχνό πνίξιμο/συνεχή βήχα κατά την κατάποση, απότομη απώλεια βάρους ή έντονες συναισθηματικές μεταβολές, απαιτείται ιατρικός και οδοντιατρικός έλεγχος. Παράλληλα, βοηθά η συμβουλευτική από διατροφολόγο ή λογοθεραπευτή (για θέματα κατάποσης). 

Πρακτικές συμβουλές για τα καθημερινά γεύματα

Τα τακτικά γεύματα με ξεκάθαρα οπτικά και γευστικά ερεθίσματα βοηθούν το άτομο και στον χρονικό προσανατολισμό (π.χ. κάτι γλυκό το πρωί σηματοδοτεί την έναρξη της ημέρας, ενώ ένα αλμυρό σνακ το βράδυ). 

1. Δώστε σαφή μηνύματα: Εμπλέξτε το άτομο στην προετοιμασία (π.χ. καθάρισμα πατάτας, στρώσιμο τραπεζιού) ή αφήστε το να δει την κατσαρόλα για να καταλάβει ότι πλησιάζει η ώρα του φαγητού. 

2. Μαγειρέψτε οικείες γεύσεις: Προτιμήστε γνώριμα πιάτα από τα παιδικά ή νεανικά τους χρόνια. 

3. Τρώτε μαζί: Το κοινό γεύμα προσφέρει συντροφικότητα και σας βοηθά να παρακολουθείτε διακριτικά την ποσότητα που καταναλώνεται. 

4. Μειώστε τους περισπασμούς: Κλείστε την τηλεόραση και το ραδιόφωνο για να παραμείνει η προσοχή στο φαγητό. 

5. Χρησιμοποιήστε αντιθέσεις (χρώματα): Σερβίρετε το φαγητό σε πιάτα με έντονη χρωματική αντίθεση από το τραπεζομάντηλο και την τροφή, ώστε να ξεχωρίζει καθαρά. 

6. Προσαρμόστε τη μορφή της τροφής:

⦁ Προσφέρετε σούπες, μαλακές τροφές ή μαγειρεμένα λαχανικά αντί για σκληρές τροφές. 

⦁ Δώστε "φαγητό που τρώγεται με τα χέρια" (finger food) αν η χρήση μαχαιροπίρουνου δημιουργεί εκνευρισμό ή δυσκολία. 

7. Μικρές και συχνές μερίδες: Προτιμήστε μικρά γεύματα καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας. 

8. Υπομονή με τα υγρά: Αφιερώστε χρόνο για την ενυδάτωση και προσφέρετε τα αγαπημένα τους ροφήματα.