Μετακόμιση στη Γερμανία: Όταν η νοσταλγία γίνεται απομόνωση

Ενημερωτικό - Ψυχοεκπαιδευτικό άρθρο της Ματίνας Λαδικού, ψυχοθεραπεύτριας, ιδρύτριας του Art of Mind, στον Δορυφόρο

Η μέρα μπορεί να είναι γεμάτη δουλειά, μετακινήσεις και συνεννοήσεις στα γερμανικά. Κι όμως, όταν κλείσει η πόρτα του σπιτιού, να λείπει μια απλή κουβέντα χωρίς προσπάθεια: ένα αστείο που δεν χρειάζεται εξήγηση, ένας γνώριμος δρόμος, κάποιος που ξέρει την ιστορία μας. Η μετακόμιση δεν αλλάζει μόνο τη διεύθυνση. Αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο συναντάμε τους ανθρώπους μας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η απόφαση να ζήσουμε στη Γερμανία ήταν λάθος. Μπορούμε να εκτιμάμε όσα έχουμε χτίσει εδώ και ταυτόχρονα να μας λείπει η Ελλάδα. Η νοσταλγία δεν είναι από μόνη της διάγνωση. Αξίζει όμως να την προσέχουμε όταν μαζί της περιορίζονται όλο και περισσότερο οι επαφές, οι δραστηριότητες και η διάθεσή μας να συμμετέχουμε στην καθημερινότητα.

Τι ακριβώς μας λείπει;

Το «μου λείπει η πατρίδα» μπορεί να περιέχει πολλά διαφορετικά πράγματα. Την οικογένεια, τη  γλώσσα, τη δυνατότητα να δούμε έναν φίλο χωρίς να οργανώσουμε ταξίδι. 

Μπορεί να λείπει και μια προηγούμενη εικόνα του εαυτού μας: στη δουλειά στην Ελλάδα ξέραμε πώς να κινηθούμε, ενώ τώρα κάθε συνεννόηση απαιτεί περισσότερο χρόνο. Όσο πιο συγκεκριμένα το περιγράφουμε, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να αναζητήσουμε μια πρακτική αλλαγή.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει ότι η κοινωνική απομόνωση και τα γλωσσικά ή πολιτισμικά εμπόδια μπορεί να επιβαρύνουν ανθρώπους που μετακινούνται σε άλλη χώρα. Οι εμπειρίες όμως διαφέρουν πολύ. Δεν υπάρχει μία «ψυχολογία του μετανάστη» που να περιγράφει όλους τους Έλληνες της Γερμανίας, ούτε η μετακόμιση σημαίνει αναγκαστικά τραυματική εμπειρία.

Η επαφή χρειάζεται επανάληψη

Μια έξοδος δεν δημιουργεί αμέσως οικειότητα, και μια αμήχανη πρώτη γνωριμία δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να βρούμε παρέα. Συχνά είναι πρακτικότερο να αναζητήσουμε μια σταθερή αφορμή συνάντησης: ένα μάθημα γλώσσας, μια ομάδα περιπάτου, έναν σύλλογο ή μια δραστηριότητα που μας ενδιαφέρει. Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε κάτι επειδή «έτσι κοινωνικοποιείται ο κόσμος». Χρειάζεται να μπορούμε να επιστρέψουμε χωρίς να πιεζόμαστε υπερβολικά.

Το NHS, το δημόσιο σύστημα υγείας της Βρετανίας, περιλαμβάνει τη μετακόμιση σε νέα  περιοχή ανάμεσα στις αλλαγές που μπορεί να συνδέονται με μοναξιά και προτείνει μικρά βήματα επαφής και δραστηριότητες που μας ταιριάζουν. Αυτά δεν είναι θεραπεία για κάθε δυσκολία. Είναι αφετηρίες για να δοκιμάσουμε τι είναι εφικτό στη δική μας καθημερινότητα.

Το πρώτο βήμα μπορεί να είναι μικρότερο από μια καινούργια παρέα: να ρωτήσουμε έναν συνάδελφο για μια δραστηριότητα στη γειτονιά ή να επισκεφτούμε έναν χώρο που μας ενδιαφέρει. Αν μια έξοδος δεν βγαίνει λόγω βάρδιας, κόστους ή φροντίδας παιδιών, αναζητούμε κάτι πιο προσιτό αντί να το θεωρούμε προσωπική αποτυχία. Η δυνατότητα για επαφή εξαρτάται και από τις συνθήκες μας. Δεν είναι χρήσιμο να μετατρέπουμε την κοινωνική ζωή σε ακόμη μια λίστα απαιτήσεων.

Να κρατάμε δεσμούς και να φτιάχνουμε νέους 

Η επικοινωνία με την Ελλάδα δεν είναι κάτι που χρειάζεται να κόψουμε για να «προσαρμοστούμε». Ένα σταθερό τηλεφώνημα μπορεί να είναι σημαντικό σημείο επαφής.

Μπορούμε όμως να παρατηρήσουμε πώς νιώθουμε μετά και αν μένει χώρος για τη ζωή που έχουμε τώρα. Αν περνά κάθε ελεύθερο απόγευμα περιμένοντας ποιος θα απαντήσει από την Ελλάδα, ίσως χρειάζεται να προσθέσουμε και μια τοπική συνάντηση στο πρόγραμμά μας.

Ούτε χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα σε ελληνικές και γερμανικές παρέες. Η κοινή γλώσσα μπορεί να προσφέρει άνεση, ενώ μια κοινή δραστηριότητα μπορεί να ανοίξει επαφές πέρα από τη γλώσσα. Οι σχέσεις χτίζονται με διαφορετικούς ρυθμούς. Η σύγκριση με άλλους που φαίνεται να έχουν «βολευτεί αμέσως» συνήθως δεν μας λέει τι δυσκολίες αντιμετώπισαν ή τι βοήθεια είχαν.

Να μιλάμε για την απομόνωση χωρίς να κατηγορούμε 

Μερικές φορές οι δικοί μας ακούνε μόνο ότι «όλα πάνε καλά», επειδή δεν θέλουμε να τους ανησυχήσουμε ή να ακούσουμε «γύρνα πίσω». Μια πιο συγκεκριμένη περιγραφή αφήνει περισσότερο χώρο για στήριξη: «Η δουλειά πηγαίνει καλά, αλλά μου λείπει η παρέα μετά» ή «Θα ήθελα να μιλάμε μια συγκεκριμένη μέρα, για να το έχουμε στο πρόγραμμά μας».

Αν ζούμε με σύντροφο ή οικογένεια, δεν είναι δεδομένο ότι η ίδια μετακόμιση βιώνεται με τον ίδιο τρόπο. Μπορεί ο ένας να έχει καθημερινή επαφή με συναδέλφους και ο άλλος ελάχιστες ευκαιρίες γνωριμιών. Αξίζει να συζητήσουμε τι χρειάζεται ο καθένας, χωρίς να αντιμετωπίζουμε τη δυσκολία ως αχαριστία ή ως αποτυχία προσαρμογής.

Πότε χρειάζεται περισσότερη στήριξη;

Όταν η δυσκολία επιμένει, χειροτερεύει ή επηρεάζει τον ύπνο, την εργασία, τις σχέσεις και τη φροντίδα του εαυτού μας, έχει νόημα να μιλήσουμε με επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ δίνει ιδιαίτερη σημασία στην επίδραση των συμπτωμάτων στην καθημερινή ζωή. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να φτάσουμε στα όριά μας για να ζητήσουμε βοήθεια.

Μπορούμε να εξηγήσουμε σε ποια γλώσσα εκφραζόμαστε ευκολότερα και να συζητήσουμε ποιες μορφές υποστήριξης είναι διαθέσιμες και κατάλληλες για εμάς. Η ανάγκη να μιλήσουμε ελληνικά για κάτι προσωπικό δεν αναιρεί τη ζωή μας στη Γερμανία.

Μας βοηθά να περιγράψουμε αυτό που ζούμε με τις λέξεις που χρειαζόμαστε.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί διάγνωση ή εξατομικευμένη θεραπευτική συμβουλή.

Σύντομο βιογραφικό

Η Ματίνα Λαδικού είναι ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of Mind, κέντρου ψυχοθεραπείας στην Πάτρα. Ασκεί ψυχοθεραπεία από το 2019, είναι εκπαιδευμένη στη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία και στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας, και δουλεύει με ενήλικες, ζευγάρια, εφήβους και γονείς, στην Πάτρα και online.