Wikipedia: Πώς η τεχνητή νοημοσύνη απειλεί την παγκόσμια γνώση

Πηγή: Br24 - ERT

Τα θεμέλια κλονίζονται: Στην 25η επέτειό της, η Wikipedia δεν αντιμετωπίζει μόνο εσωτερικές διαμάχες, αλλά και την τεχνητή νοημοσύνη. Γιατί τα chatbots απειλούν την εγκυκλοπαίδεια και γιατί οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι απαραίτητοι;

Γνωρίζατε ότι οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις τύπωσαν διαφημίσεις σε 725.000 κουτιά πίτσας έναντι περίπου 200.000 ευρώ; Ή ότι οι εργαστηριακές δοκιμές βρίσκουν επανειλημμένα αμφισβητήσιμα υπολείμματα ορυκτελαίων στα χαρτόκουτα, τα οποία προέρχονται από παλιά μελάνια εκτύπωσης εφημερίδων; Ή ότι ακόμη και η τεχνολογική εταιρεία Apple έχει ασχοληθεί εντατικά με το χαρτόνι πίτσας και το 2010 υπέβαλε αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα στρογγυλό κουτί πίτσας με τρύπες που εμποδίζουν τη ζύμη να διαρρέει;

Αν ναι, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να το ξέρετε αυτό από τη Βικιπαίδεια. Αυτό συμβαίνει επειδή το άρθρο για τα κουτιά πίτσας θεωρείται ένα από τα "διαμάντια" της παγκόσμιας εγκυκλοπαίδειας. Περιλαμβάνει πλέον δεκάδες πηγές, παρέχει λεπτομέρειες για το κυματοειδές χαρτόνι και αποτελεί ένα καλό παράδειγμα του τεράστιου πλούτου γνώσεων που μπορεί να δημιουργηθεί αν απλά αφήσεις τους ανθρώπους να το κάνουν.

Ένα θεμέλιο με ρωγμές

Τα τελευταία 25 χρόνια, η πλατφόρμα έχει καθιερωθεί ως η σημαντικότερη παγκόσμια πηγή πληροφόρησης. Ωστόσο, στην επέτειο αυτή αρχίζουν να διαφαίνονται σοβαρές ρωγμές. Έρευνα που διεξήγαγε η Frankfurter Allgemeine Zeitung τον Ιούλιο του 2025 αποκάλυψε απογοητευτικά στοιχεία: Σε ένα τυχαίο δείγμα, περίπου το 40% των άρθρων που ελέγχθηκαν στη γερμανόφωνη Wikipedia ήταν λανθασμένα ή ξεπερασμένα. Επιπλέον, η εικόνα του κόσμου διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από μια κυρίως ανδρική συγγραφική οπτική.

Ακόμη πιο σοβαρή είναι η διαμάχη για την πολιτική κυριαρχία της ερμηνείας. Αυτό φαίνεται από το άρθρο για την κατηγορία της γενοκτονίας στη Γάζα στην αγγλόφωνη Wikipedia. Οι επικριτές επικρίνουν ότι το λήμμα διαβάζεται λιγότερο ως εγκυκλοπαιδική περίληψη και περισσότερο ως νομικό κατηγορητήριο. Αντί να διατηρεί ουδετερότητα, η Βικιπαίδεια εγκαταλείπει το ρόλο της ως παρατηρητής και γίνεται ακτιβίστρια - γεγονός που επικρίνει πλέον ακόμη και ο ιδρυτής της Τζίμι Γουέιλς.

Ψηφιακά αδέσποτα

Παρά αυτά τα εσωτερικά προβλήματα, η Wikipedia παραμένει η μεγαλύτερη δεξαμενή δομημένων δεδομένων στον κόσμο. Και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο δέχεται τώρα πιέσεις από το εξωτερικό. Τεχνολογικές εταιρείες από τη Σίλικον Βάλεϊ χρησιμοποιούν την ελεύθερη γνώση ως καύσιμο για την τεχνητή νοημοσύνη τους. Σαρώνουν συνεχώς το περιεχόμενο για να εκπαιδεύσουν τα μοντέλα τους. Αυτό συνεπάγεται τεράστια επιβάρυνση των διακομιστών και υψηλό κόστος για την πλατφόρμα, η οποία χρηματοδοτείται από δωρεές, χωρίς οι εταιρείες να καταβάλλουν οποιοδήποτε αντίτιμο.

Ταυτόχρονα, τα chatbots προκαλούν μείωση του αριθμού των επισκεπτών. Το 2025, η διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια κατέγραψε περίπου 8% λιγότερες επισκέψεις σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι άνθρωποι που λαμβάνουν γρήγορες απαντήσεις από μια τεχνητή νοημοσύνη δεν κάνουν πλέον κλικ στον σύνδεσμο της Wikipedia. Ως αποτέλεσμα, η πύλη χάνει τη σημασία της.

Διαχωρισμός αποβλήτων αντί για έρευνα

Ιδιαίτερα απογοητευτικό για την κοινότητα είναι το γεγονός ότι τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης συχνά επινοούν γεγονότα. Αυτές οι ψηφιακές ανοησίες αναπαράγονται στη συνέχεια στη Wikipedia από τους χρήστες. Οι εθελοντές συγγραφείς είναι όλο και περισσότερο απασχολημένοι με τη διαλογή αυτών των άχρηστων δεδομένων που παράγονται από μηχανές, αντί να ερευνούν νέο περιεχόμενο.

Η αξία της ανθρώπινης εργασίας

Η Βικιπαίδεια προσφέρει κάτι που δεν προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη: Διαφάνεια. Σε αντίθεση με το "μαύρο κουτί" μιας τεχνητής νοημοσύνης, στη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια μπορεί να παρακολουθηθεί κάθε αλλαγή. Εδώ, η γνώση εξακολουθεί να αποτελεί μια ανθρώπινη διαδικασία διαρκούς αγώνα για την τεκμηρίωση των γεγονότων.

Προκειμένου να διασφαλιστεί αυτή η διαδικασία, ο καθηγητής του Ίνσμπρουκ Λέοναρντ Ντόμπους ζητά μια ριζική επανεξέταση. Τάσσεται υπέρ της άμβλυνσης του αυστηρού "δόγματος του εθελοντισμού". Ακολουθώντας το παράδειγμα του Ερυθρού Σταυρού, το προσωπικό πλήρους απασχόλησης θα μπορούσε να υποστηρίζει τους εθελοντές.