Γερμανία: Σύνταξη στα 70; Τι περιμένει τη νέα γενιά

Η ιδέα της «σύνταξης στα 70» επιστρέφει όλο και πιο συχνά στο τραπέζι των συζητήσεων από οικονομολόγους και πολιτικούς. Τις τελευταίες μέρες όμως η συζήτηση δεν φούντωσε τυχαία. Η εφημερίδα BILD έφερε στο φως της δημοσιότητας ένα απόρρητο (μέχρι πρότινος) έγγραφο-ανάλυση των κορυφαίων οικονομικών ινστιτούτων της χώρας, το οποίο ουσιαστικά περιγράφει μια «βόμβα» στα θεμέλια του ασφαλιστικού.

Το παρασκήνιο: Η «αποκάλυψη» της BILD που άναψε φωτιές

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι ειδικοί προειδοποιούν την κυβέρνηση με δραματικό τόνο: αν το όριο ηλικίας παραμείνει «κλειδωμένο» στα 67, το κράτος θα βρεθεί σύντομα προ αδιεξόδου. Η BILD, με το γνωστό άμεσο και αποκαλυπτικό της ύφος, έκανε λόγο για ένα «κρυφό σχέδιο» ή μια «πικρή αλήθεια» που οι πολιτικοί αποφεύγουν να πουν ανοιχτά στους ψηφοφόρους πριν από τις εκλογές.

Τι αποκαλύπτει το έγγραφο: Η μαύρη τρύπα στα ταμεία είναι τόσο μεγάλη που, χωρίς την επέκταση του εργασιακού βίου στα 70, οι επόμενες γενιές θα κληθούν να πληρώνουν δυσβάσταχτες εισφορές, την ώρα που η αγοραστική δύναμη των συντάξεων θα κατρακυλά.

Αυτή η διαρροή ανάγκασε το θέμα να βγει από τα γραφεία των τεχνοκρατών και να μετατραπεί σε πρώτο θέμα συζήτησης στα γερμανικά talk shows, φέρνοντας σε εξαιρετικά δύσκολη θέση την πολιτική ηγεσία που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις οικονομικές αντοχές της χώρας και το πολιτικό κόστος.

Τι σημαίνει όμως αυτό πρακτικά για τη νεότερη γενιά και γιατί το θέμα έχει ανάψει φωτιές;

Το πρόβλημα: Η δημογραφική «βόμβα»

Το γερμανικό συνταξιοδοτικό σύστημα λειτουργεί απλά: οι εισφορές που κρατούνται σήμερα από τον μισθό των εργαζομένων δεν αποταμιεύονται για το δικό τους μέλλον, αλλά πληρώνουν απευθείας τις συντάξεις των τωρινών συνταξιούχων.

Όσο η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους ήταν υψηλή, το σύστημα πετούσε. Τώρα όμως, η γενιά των Baby Boomers (όσοι γεννήθηκαν τις δεκαετίες του '50 και '60) βγαίνει μαζικά στη σύνταξη. Την ίδια στιγμή, οι νεότερες γενιές είναι δημογραφικά πολύ μικρότερες. Το αποτέλεσμα; Λιγότεροι ώμοι καλούνται να σηκώσουν μεγαλύτερο βάρος.

Το μαθηματικό αδιέξοδο: Αν δεν αλλάξει κάτι, οι επιλογές είναι τρεις: είτε θα πρέπει να αυξηθούν κατακόρυφα οι ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων, είτε να μειωθούν δραματικά οι συντάξεις, είτε να δουλεύουμε για περισσότερα χρόνια.

Γιατί πέφτει στο τραπέζι το «70»;

Πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η σύνδεση του ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής είναι η μόνη βιώσιμη λύση. Αφού ζούμε περισσότερο και με καλύτερη υγεία, λένε, είναι λογικό να εργαζόμαστε και περισσότερο.

Ωστόσο, η πρόταση αυτή βρίσκει τεράστιες κοινωνικές αντιστάσεις. Και ο λόγος είναι απλός: δεν είναι όλες οι δουλειές ίδιες.

• Ένας υπάλληλος γραφείου ή ένας προγραμματιστής ίσως μπορεί να εργάζεται μέχρι τα 70 του.

• Τι γίνεται όμως με έναν οικοδόμο, μια νοσηλεύτρια ή έναν εργάτη εργοστασίου; Για πολλά επαγγέλματα με έντονη σωματική ή ψυχολογική καταπόνηση, το όριο των 70 ετών μοιάζει εξωπραγματικό.

Τι σημαίνει αυτό για τη νέα γενιά;

Αν ανήκεις στις νεότερες γενιές, το σκηνικό που διαμορφώνεται περιλαμβάνει τρεις βασικές προκλήσεις:

1. Μεγαλύτερη εργασιακή διάρκεια: Η σταδιακή αύξηση του ορίου στα 67 έτη είναι ήδη δρομολογημένη, αλλά η πίεση για περαιτέρω αύξηση (προς τα 69 ή 70) θα παραμείνει έντονη τα επόμενα χρόνια.

2. Η ιδιωτική αποταμίευση δεν είναι πια «έξτρα», είναι απαραίτητη: Η κρατική σύνταξη στο μέλλον θα καλύπτει, στην καλύτερη περίπτωση, μόνο τα βασικά (τη λεγόμενη Grundversorgung). Η κάλυψη του λεγόμενου «συνταξιοδοτικού κενού» (Rentenlücke) μετατοπίζεται πλέον στην ατομική ευθύνη (ιδιωτικά προγράμματα, επενδύσεις, εταιρικές συντάξεις).

3. Ανάγκη για ευελιξία στην καριέρα: Η ιδέα του «κάνω μια δουλειά για 40 χρόνια και βγαίνω στη σύνταξη» πεθαίνει. Για να αντέξει κανείς στην αγορά εργασίας μέχρι τα 60κάτι ή τα 70, η συνεχής επανεκπαίδευση και η αλλαγή αντικειμένου θα γίνουν ο κανόνας.

Υπάρχουν εναλλακτικές;

Η πολιτική σκηνή προσπαθεί να βρει χρυσές τομές χωρίς να αγγίξει το ευαίσθητο όριο ηλικίας. Μία από τις βασικές προσπάθειες είναι η εισαγωγή της σύνταξης μέσω μετοχών (Aktienrente / Generationenkapital), όπου το κράτος επενδύει κεφάλαια στις αγορές για να δημιουργήσει ένα αποθεματικό που θα ελαφρύνει το σύστημα μελλοντικά. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτό το μέτρο πάρθηκε πολύ αργά για να λύσει το άμεσο πρόβλημα των επόμενων δύο δεκαετιών.

Το συμπέρασμα

Η συζήτηση για τη σύνταξη στα 70 δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα, είναι ένα ζήτημα διαγενεακής δικαιοσύνης (Generationengerechtigkeit). Η νέα γενιά καλείται να χρηματοδοτήσει ένα σύστημα από το οποίο η ίδια μάλλον θα πάρει λιγότερα – και σίγουρα αργότερα.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι όσοι ξεκινούν τώρα την καριέρα τους δεν μπορούν να βασίζονται αποκλειστικά στις υποσχέσεις του κράτους. Η ενημέρωση και ο έγκαιρος οικονομικός προγραμματισμός είναι, πλέον, τα μόνα εργαλεία άμυνας.