Γιατί ονειρευόμαστε; Το μυστήριο που η επιστήμη δεν έχει λύσει ακόμη

Πηγή δημοσίευσης: ERTnews / Έφη Ζέρβα

Κάποια όνειρα μοιάζουν τόσο αληθινά που όταν ξυπνάμε χρειαζόμαστε λίγα δευτερόλεπτα για να καταλάβουμε τι συνέβη πραγματικά. Αλλα είναι παράξενα και μπερδεμένα. Μπορεί να μας αφήσουν χαρούμενους, ανήσυχους ή βαθιά συγκινημένους. Ορισμένα χάνονται αμέσως από τη μνήμη μας, ενώ άλλα τα θυμόμαστε για χρόνια.

Υπολογίζεται ότι περνάμε περίπου δύο ώρες κάθε βράδυ βλέποντας όνειρα. Ωστόσο, παρά τις δεκαετίες ερευνών, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα γιατί συμβαίνει αυτό. Τα όνειρα παραμένουν ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Τι συμβαίνει όταν κοιμόμαστε

Τα όνειρα περιλαμβάνουν εικόνες, σκέψεις και συναισθήματα τα οποία εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ορισμένα μοιάζουν με κανονικές ιστορίες, ενώ άλλα φαίνονται εντελώς χαοτικά.

Τα πιο έντονα όνειρα εμφανίζονται συνήθως στη φάση REM, δηλαδή στη φάση των γρήγορων κινήσεων των ματιών. Είναι τα όνειρα που θυμόμαστε πιο συχνά. Υπάρχουν όμως και όνειρα σε άλλες φάσεις του ύπνου, τα οποία είναι συνήθως πιο ήσυχα.

Το ερώτημα γιατί ονειρευόμαστε απασχολεί φιλοσόφους και επιστήμονες εδώ και χιλιάδες χρόνια. Παρά την πρόοδο της νευροεπιστήμης, δεν υπάρχει ακόμη μία ξεκάθαρη απάντηση. Σήμερα οι επιστήμονες μπορούν να παρακολουθούν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο την ώρα του ύπνου, χωρίς όμως να έχουν καταλήξει γιατί ακριβώς ονειρευόμαστε.
Ο Φρόυντ και οι κρυφές επιθυμίες

Η πιο γνωστή θεωρία για τα όνειρα ανήκει στον Σίγκμουντ Φρόυντ (Sigmund Freud). Ο Φρόυντ πίστευε ότι τα όνειρα αποκαλύπτουν ασυνείδητες επιθυμίες και σκέψεις που καταπιέζουμε στην καθημερινή ζωή. Στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των Ονείρων» υποστήριζε ότι τα όνειρα είναι «μεταμφιεσμένες εκπληρώσεις καταπιεσμένων επιθυμιών». Πίστευε επίσης ότι πίσω από τις εικόνες που βλέπουμε στον ύπνο υπάρχει ένα βαθύτερο και κρυφό νόημα.

Πολλές από τις θεωρίες του έχουν αμφισβητηθεί από τη σύγχρονη επιστήμη. Ωστόσο, ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι οι σκέψεις που προσπαθούμε να απωθήσουμε συχνά επιστρέφουν αργότερα «ντυμένες» με τα όνειρά μας.
Μήπως ο εγκέφαλος προσπαθεί να βάλει τάξη;

Μία από τις πιο γνωστές σύγχρονες θεωρίες υποστηρίζει ότι τα όνειρα είναι ουσιαστικά μια προσπάθεια του εγκεφάλου να οργανώσει πληροφορίες, αναμνήσεις και συναισθήματα. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, κατά τη διάρκεια του ύπνου ενεργοποιούνται περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τα συναισθήματα. Κάποιοι επιστήμονες θεωρούν ότι τα όνειρα δεν είναι τυχαία, αλλά συνδέονται με τον τρόπο που ο εγκέφαλος οργανώνει και επεξεργάζεται όσα ζήσαμε μέσα στην ημέρα.Ενισχύει ορισμένες αναμνήσεις και αποδυναμώνει άλλες.

Αυτό ίσως εξηγεί γιατί γεγονότα που μας επηρεάζουν συναισθηματικά επιστρέφουν συχνά στα όνειρά μας. Πολλοί άνθρωποι, για παράδειγμα, βλέπουν επαναλαμβανόμενα όνειρα όταν βρίσκονται σε περίοδο έντονου άγχους. Ονειρεύονται ότι κάποιος τους κυνηγά, ότι πέφτουν από ύψος ή ότι ξεχνούν μια σημαντική εξέταση.

Αρκετοί επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτά τα όνειρα ίσως λειτουργούν σαν μια μορφή «πρόβας». Ο εγκέφαλος προετοιμάζεται για δύσκολες ή απειλητικές καταστάσεις μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον, τον ύπνο.
Τα όνειρα και τα συναισθήματα

Ερευνες δείχνουν ότι κατά τη διάρκεια έντονων ονείρων παραμένουν ιδιαίτερα ενεργές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα συναισθήματα, όπως η αμυγδαλή, αλλά και με τη μνήμη, όπως ο ιππόκαμπος.

Αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς επιστήμονες στην ιδέα ότι τα όνειρα ίσως μας βοηθούν να επεξεργαστούμε φόβους, άγχη και τραυματικές εμπειρίες. Ίσως γι’ αυτό πολλές φορές βλέπουμε ξανά και ξανά τα ίδια αγχωτικά όνειρα όταν περνάμε δύσκολες περιόδους στη ζωή μας.

Ορισμένοι ειδικοί πιστεύουν επίσης ότι τα όνειρα ενισχύουν τη δημιουργικότητα. Κατά τη διάρκεια του ύπνου ο νους κινείται πιο ελεύθερα και μπορεί να δημιουργήσει απρόσμενες συνδέσεις ανάμεσα σε ιδέες και αναμνήσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι έχουν δηλώσει πως εμπνεύστηκαν σημαντικές ιδέες μέσα από τα όνειρά τους.
Τα συνειδητά όνειρα

Υπάρχουν επίσης τα λεγόμενα συνειδητά, ή διαυγή, όνειρα, στα οποία ο άνθρωπος γνωρίζει ότι ονειρεύεται και ορισμένες φορές μπορεί ακόμη και να επηρεάζει το περιεχόμενο του ονείρου. Περίπου οι μισοί άνθρωποι αναφέρουν ότι έχουν βιώσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους ένα τέτοιο όνειρο.

Ο συγγραφέας επιστημονικής εκλαΐκευσης Στέφαν Κλάιν (Stefan Klein), αναφερόμενος στις θεωρίες του νευροεπιστήμονα Τζούλιο Τονόνι (Giulio Tononi), γράφει ότι στα όνειρα νομίζουμε πως βλέπουμε, ενώ στην πραγματικότητα θυμόμαστε.

Ο ίδιος, στο βιβλίο του «Τα όνειρα- ένα ταξίδι στην εσωτερική μας πραγματικότητα» που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σημειώνει ότι η ανάλυση των ονείρων ίσως μας βοηθά να ανακαλύψουμε άγνωστες πλευρές του εαυτού μας. Και αναρωτιέται: «Δεν είναι κρίμα ν’ αφήνουμε το ένα τρίτο της ζωής μας να πηγαίνει χαμένο;».

Ισως τελικά γι’ αυτό τα όνειρα εξακολουθούν να μας γοητεύουν τόσο. Γιατί, ακόμη κι εάν δεν γνωρίζουμε ακριβώς γιατί ονειρευόμαστε, συνεχίζουμε να ψάχνουμε μέσα τους κάτι από τον εαυτό μας.