Το ατελείωτο «σκρολάρισμα» σε TikTok και Instagram αυξάνει το στρες

Μελέτη του Πανεπιστημίου του Μπαϊρόιτ: Το ατελείωτο «σκρολάρισμα» σε TikTok και Instagram αυξάνει κατακόρυφα το στρες και την παρορμητικότητα

Ένα απλό «wiping» στην οθόνη του κινητού, μετά ακόμα ένα, και ξαφνικά έχει περάσει μια ολόκληρη ώρα. Αυτή η γνώριμη σε όλους συνήθεια του ασταμάτητου καταναλωτικού «σκρολαρίσματος» (endless scrolling) σε βίντεο σύντομης διάρκειας (Shorts, Reels, TikTok) έχει σοβαρές και μετρήσιμες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και τις γνωστικές λειτουργίες των νέων.

Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει μια νέα, μεγάλης κλίμακας επιστημονική ανασκόπηση (meta-analysis) που πραγματοποίησε η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Μπαϊρόιτ (Uni Bayreuth) στη Γερμανία, με επικεφαλής τον καθηγητή Dr. Manuel Ebster.

Οι Γερμανοί ερευνητές ανέλυσαν διεξοδικά δεδομένα από 42 διαφορετικές διεθνείς επιστημονικές μελέτες της τελευταίας δεκαετίας (2015-2025), στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περίπου 47.000 άτομα με μέσο όρο ηλικίας τα 16,8 έτη.

Πότε η χρήση γίνεται επικίνδυνη;

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, ως «εντατική χρήση» ορίζεται η παρακολούθηση σύντομων βίντεο για τέσσερις ή περισσότερες ώρες την ημέρα. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος κρύβεται στην «ανόργανη/ασυνάρτητη χρήση» (unstructured Nutzung). Πρόκειται για το αυθόρμητο και χωρίς πρόγραμμα άνοιγμα των εφαρμογών καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας – και κυρίως κατά τη διάρκεια του διαβάσματος ή αργά το βράδυ στο κρεβάτι, γεγονός που εκτοπίζει τις ώρες απαραίτητου ύπνου.

Οι βασικές επιπτώσεις στην ψυχολογία και τον εγκέφαλο

Η συστηματική ανάλυση των δεδομένων έδειξε ξεκάθαρη στατιστική συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλή κατανάλωση Kurzvideos και σε μια σειρά από αρνητικά συμπτώματα:

1. Κατακόρυφη αύξηση του στρες και του άγχους: Οι χρήστες που αφιερώνουν πολλές ώρες στις πλατφόρμες αυτές παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα καθημερινού άγχους, νευρικότητας, ακόμα και καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

2. Μείωση της προσοχής και της μνήμης: Η διαρκής εναλλαγή οπτικών ερεθισμάτων μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα «εκπαιδεύει» τον εγκέφαλο σε επιφανειακή επεξεργασία. Αυτό οδηγεί σε μειωμένη χωρητικότητα της εργαζόμενης μνήμης και δυσκολία συγκέντρωσης.

3. Έλλειψη αυτοσυγκράτησης και αυξημένη παρορμητικότητα: Οι χρήστες εμφανίζουν μειωμένη ικανότητα αυτορύθμισης (self-regulation) και δυσκολεύονται να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους, καθώς ο εγκέφαλός τους εθίζεται στον διαρκή και εύκολο «κλειδί» ντοπαμίνης που προσφέρουν οι αλγόριθμοι.

4. Νευροβιολογικές αλλαγές: Εξειδικευμένες έρευνες (με χρήση μαγνητικών τομογραφιών MRT και ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων EEG) που συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση δείχνουν πιθανές αλλοιώσεις στη φαιά ουσία του εγκεφάλου και στη συγχρονισμένη μετάδοση των νευρικών σημάτων.

Πώς μπορούμε να προστατευτούμε;

Οι ερευνητές του Μπαϊρόιτ τονίζουν ότι η λύση δεν είναι η ολοκληρωτική απαγόρευση, αλλά η ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων. Προτείνουν στους γονείς και τους εκπαιδευτικούς να βοηθήσουν τους νέους να αναπτύξουν:

• Συγκεκριμένες ψηφιακές ρουτίνες: Για παράδειγμα, η χρήση των social media να γίνεται μόνο σε συγκεκριμένα χρονικά παράθυρα (π.χ. κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων με τα μέσα μαζικής μεταφοράς) και ποτέ πριν από τον ύπνο.

• Απενεργοποίηση των push ειδοποιήσεων: Για να μειωθεί η τάση της αυθόρμητης ενασχόλησης.

• Ενίσχυση του υποστηρικτικού κοινωνικού περιβάλλοντος: Η ύπαρξη εναλλακτικών δραστηριοτήτων στον πραγματικό κόσμο λειτουργεί ως «ασπίδα» προστασίας.

«Είναι εξαιρετικά σημαντικό να μην αφήνουμε τους νέους ανθρώπους μόνους τους απέναντι στην τεχνολογία, αλλά να τους δίνουμε τα εφόδια να διαχειρίζονται συνειδητά τις ψηφιακές πλατφόρμες», υπογραμμίζει η ερευνητική ομάδα, καλώντας παράλληλα την πολιτική ηγεσία να θεσπίσει αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια για τον σχεδιασμό των αλγορίθμων, με σκοπό την προστασία των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.

Πηγή: Βαυαρική Ραδιοφωνία