Τι ισχύει για την κληρονομιά των Ελλήνων της Γερμανίας;

⚠️ Σημαντική επισήμανση: Το παρόν άρθρο βασίζεται στην ανάλυση και τη διασταύρωση διαφόρων εθνικών και ευρωπαϊκών νομοθεσιών, γεγονός που δεν αποκλείει την ύπαρξη νομικών κενών ή εξαιρέσεων ανάλογα με την πολυπλοκότητα της κάθε περίπτωσης. Το περιεχόμενο έχει χαρακτήρα αμιγώς ενημερωτικό και συμβουλευτικό, με σκοπό να αφυπνίσει και να καθοδηγήσει τους Έλληνες της Γερμανίας ως προς τα σημεία που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, και δεν αποτελεί νομικό θέσφατο ή υποκατάστατο επίσημης νομικής γνωμάτευσης.

Η διαχείριση μιας κληρονομιάς που εκτείνεται ανάμεσα σε δύο χώρες αποτελεί ένα από τα πιο συχνά και περίπλοκα ζητήματα που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική ομογένεια στη Γερμανία. Όταν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία (ακίνητα ή τραπεζικοί λογαριασμοί) τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γερμανία, οι κληρονόμοι έρχονται αντιμέτωποι με έναν συνδυασμό ευρωπαϊκών κανονισμών και εθνικών νόμων.

Ακολουθεί ένας πλήρης και πρακτικός οδηγός για το πώς ρυθμίζεται η κληρονομιά για τους Έλληνες της Γερμανίας, μέσα από ένα συγκεκριμένο παράδειγμα.

1. Ποιο δίκαιο εφαρμόζεται; (Ελληνικό ή Γερμανικό;)

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό Κληρονομικής Διαδοχής, το δίκαιο που ρυθμίζει τα της κληρονομιάς (ποιοι είναι κληρονόμοι, τι ποσοστά δικαιούνται κ.λπ.) καθορίζεται από τη χώρα της τελευταίας μόνιμης κατοικίας του θανόντος.

• Αυτόματη εφαρμογή του Γερμανικού Δικαίου: Αν ένας Έλληνας πολίτης ζει μόνιμα στη Γερμανία και πεθάνει εκεί, η κληρονομιά του θα ρυθμιστεί αυτόματα βάσει του Γερμανικού Αστικού Κώδικα (BGB), ακόμη και αν πρόκειται για περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα.

• Η εξαίρεση της «Επιλογής Δικαίου» (Rechtswahl): Κάθε Έλληνας του εξωτερικού έχει το δικαίωμα, όσο βρίσκεται εν ζωή, να ορίσει ρητά στη διαθήκη του ότι επιθυμεί η κληρονομιά του να διέπεται από το Ελληνικό Δίκαιο (το δίκαιο της ιθαγένειάς του). Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο αν θέλει να διασφαλίσει τη «νόμιμη μοίρα» των συγγενών του με τον τρόπο που ορίζει ο Ελληνικός Αστικός Κώδικας.

2. Πρακτικό παράδειγμα: Η περίπτωση του κυρίου Χ

Για να καταλάβουμε πώς λειτουργεί το σύστημα στην πράξη, ας δούμε ένα συγκεκριμένο σενάριο:

Το σενάριο: Ο πατέρας του κυρίου Χ, Έλληνας υπήκοος που ζούσε μόνιμα στο Μόναχο, απεβίωσε χωρίς να αφήσει διαθήκη. Ο κύριος Χ (επίσης μόνιμος κάτοικος Γερμανίας) κληρονομεί ένα διαμέρισμα στο Μόναχο και ένα σπίτι στην Αθήνα.

Βήμα Α: Νομική διαδικασία και έγγραφα

Επειδή ο πατέρας είχε την τελευταία του κατοικία στη Γερμανία και δεν υπήρχε διαθήκη, εφαρμόζεται το Γερμανικό Δίκαιο. Για να μπορέσει ο κύριος Χ να μεταβιβάσει τα ακίνητα στο όνομά του:

1. Για το διαμέρισμα στο Μόναχο: Θα αιτηθεί στο αρμόδιο γερμανικό δικαστήριο (Nachlassgericht) την έκδοση ενός γερμανικού κληρονομητηρίου (Erbschein).

2. Για το σπίτι στην Αθήνα: Για να αποφύγει τη γραφειοκρατία και τις παράλληλες δικαστικές διαδικασίες στην Ελλάδα, μπορεί να ζητήσει από τη Γερμανία την έκδοση ενός Ευρωπαϊκού Κληρονομητηρίου (Europäischer Erbschein). Το έγγραφο αυτό μεταφράζεται επίσημα στα ελληνικά και κατατίθεται απευθείας στο Ελληνικό Κτηματολόγιο/Υποθηκοφυλακείο για τη μεταβίβαση του ακινήτου της Αθήνας.

Βήμα Β: Πού και πόσο φόρο θα πληρώσει; (Η παγίδα της Διπλής Φορολόγησης)

Ελλάδα και Γερμανία δεν έχουν διμερή σύμβαση για την αποφυγή διπλής φορολόγησης στις κληρονομιές. Αυτό σημαίνει ότι ο κύριος Χ θα έρθει αντιμέτωπος και με τις δύο εφορίες:

• Στην Ελλάδα: Η ελληνική εφορία θα επιβάλει φόρο κληρονομιάς μόνο για το σπίτι στην Αθήνα, καθώς αυτό βρίσκεται στην ελληνική επικράτεια. (Στην Ελλάδα ισχύει αφορολόγητο 150.000€ για παιδιά).

• Στη Γερμανία: Επειδή ο κύριος Χ είναι μόνιμος κάτοικος Γερμανίας, η γερμανική εφορία (Finanzamt) έχει το δικαίωμα να φορολογήσει το σύνολο της παγκόσμιας κληρονομιάς του (Weltvermögensprinzip). Δηλαδή, θα υπολογίσει μαζί την αξία του διαμερίσματος στο Μόναχο και του σπιτιού στην Αθήνα.

• Πώς γλιτώνει τα διπλά έξοδα: Στη Γερμανία, τα παιδιά έχουν ένα πολύ μεγάλο αφορολόγητο όριο (400.000 ευρώ). Αν η συνολική αξία και των δύο ακινήτων ξεπερνά αυτό το όριο και προκύπτει φόρος, ο κύριος Χ θα πληρώσει πρώτα τον φόρο στην Ελλάδα για το ελληνικό ακίνητο. Στην Ελλάδα, ο φόρος που πληρώνεται μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να προσκομιστεί στο Finanzamt, και η Γερμανία θα τον αφαιρέσει (πιστώσει) από τον δικό της φόρο, ώστε να μην πληρώσει ο κληρονόμος δύο φορές για το ίδιο ακίνητο.

Γ Τι ισχύει αν η κληρονομιά βρίσκεται ΜΟΝΟ στην Ελλάδα;

Μια από τις μεγαλύτερες παγίδες για τους Έλληνες της Γερμανίας αφορά την περίπτωση όπου ο θανών και ο κληρονόμος ζουν στη Γερμανία, αλλά η κληρονομιά αποτελείται αποκλειστικά από ακίνητα στην Ελλάδα.

Πολλοί πιστεύουν λανθασμένα ότι σε αυτή την περίπτωση η Γερμανία δεν έχει καμία ανάμειξη. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική: Η κληρονομιά πρέπει να δηλωθεί υποχρεωτικά ΚΑΙ στις δύο χώρες.

• Στην Ελλάδα: Η δήλωση φόρου κληρονομιάς στην ελληνική εφορία είναι αυτονόητη και απαραίτητη, προκειμένου να γίνει η αποδοχή της κληρονομιάς και η μεταβίβαση των τίτλων ιδιοκτησίας στο Κτηματολόγιο.

• Στη Γερμανία (Η κρίσιμη λεπτομέρεια): Επειδή ο κληρονόμος έχει τη μόνιμη κατοικία του στη Γερμανία, υπόκειται σε «απεριόριστη φορολογική υποχρέωση» (unbeschränkte Steuerpflicht). Ο γερμανικός νόμος επιβάλλει την υποχρέωση να δηλωθεί στο γερμανικό Finanzamt οποιαδήποτε κληρονομιά λαμβάνει ο κάτοικος Γερμανίας, ακόμη και αν αυτή βρίσκεται εξ ολοκλήρου στο εξωτερικό. Μάλιστα, υπάρχει αυστηρή προθεσμία 3 μηνών από τη στιγμή που ο κληρονόμος έμαθε για το γεγονός, για να ενημερώσει γραπτώς την εφορία.

Σημείωση: Όπως και στο προηγούμενο παράδειγμα, αν η αξία του ελληνικού ακινήτου είναι κάτω από το γερμανικό αφορολόγητο (π.χ. 400.000€ για παιδιά), δεν θα προκύψει φόρος στη Γερμανία, αλλά η παράλειψη της δήλωσης μπορεί να επιφέρει διοικητικά πρόστιμα.

Συμπέρασμα: 

Λόγω της έλλειψης διμερούς φορολογικής σύμβασης για τις κληρονομιές και των διαφορών ανάμεσα στο ελληνικό και το γερμανικό δίκαιο, η προνοητικότητα είναι το παν. Η σύνταξη μιας σωστής διαθήκης με ρητή «επιλογή δικαίου» και η έγκαιρη συμβουλή από έναν εξειδικευμένο δικηγόρο με γνώση του διεθνούς δικαίου μπορεί να γλιτώσει τους κληρονόμους από τεράστια οικονομικά και γραφειοκρατικά βάρη.