Μετάλλιο Γκαίτε για τον Πρόδρομο Τσινικόρη

Του Διογένη Δημητρακόπουλου Ανταποκριτή της DW στη Θεσσαλονίκη. Ασχολείται με οικονομικά και κοινωνικά θέματα.

Το Μετάλλιο Γκαίτε απονέμεται σε προσωπικότητες που συμβάλλουν με το έργο τους στον διεθνή πολιτιστικό διάλογο και στην προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης. Η φετινή βράβευση του Πρόδρομου Τσινικόρη αναγνωρίζει μια πορεία που συνδέει δημιουργικά την Ελλάδα και τη Γερμανία και αναδεικνύει τη δύναμη της τέχνης ως πεδίου κοινωνικού διαλόγου.

Ο Τσινικόρης συγκαταλέγεται σε μια μικρή ομάδα Ελλήνων που έχουν τιμηθεί με το Μετάλλιο Γκαίτε. Μεταξύ αυτών είναι ο φιλόσοφος Παναγιώτης Κονδύλης (1991) και ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης (2013), προσωπικότητες που, η καθεμία από διαφορετικό μετερίζι, συνέβαλαν στην ελληνογερμανική πολιτιστική και πνευματική ανταλλαγή.
Με το Μετάλλιο Γκαίτε θα τιμηθούν φέτος ο Έλληνας σκηνοθέτης θεάτρου Πρόδρομος Τσινικόρης, ο Εσθονός συνθέτης Άρβο Περτ και η Ιταλίδα μεταφράστρια Ανίτα ΡάτζαΕικόνα: DW/picture alliance/Imago

Η είδηση της βράβευσης τον βρήκε απροετοίμαστο. «Δεν περίμενα ποτέ ότι θα μου απένειμε το γερμανικό κράτος μια τέτοια βράβευση», λέει μιλώντας στην Deutsche Welle. «Η πρώτη μου σκέψη ήταν πως έπρεπε να γράψω μια πολύ καλή ομιλία και η δεύτερη ότι μάλλον θα πρέπει να πάω να ψωνίσω καλύτερα ρούχα». Πίσω από το χιούμορ, όμως, υπάρχει η επίγνωση της ευθύνης: «Είναι για μένα μια πολύ μεγάλη τιμή και μια σημαντική υποχρέωση να συνεχίσω αυτό που κάνω», συμπληρώνει.
Οι αόρατοι στη σκηνή
«Τηλέμαχος - Should I Stay or Should I Go?»: Μια παράσταση-ντοκουμέντο για τις Οδύσσειες των σύγχρονων ΕλλήνωνΕικόνα: Benjamin Krieg

Γεννημένος στη Γερμανία ως παιδί τρίτης γενιάς Ελλήνων μεταναστών, φοίτησε σε ελληνικό σχολείο και αργότερα ήρθε στην Ελλάδα για να σπουδάσει θέατρο και στράφηκε σε ένα είδος σκηνικής πράξης που συχνά βρίσκεται κοντά στη δημοσιογραφική έρευνα. Στο θέατρο ντοκιμαντέρ του Πρόδρομου Τσινικόρη, στη σκηνή δεν πρωταγωνιστούν μόνο ηθοποιοί, αλλά άνθρωποι που συνήθως μένουν εκτός του δημόσιου λόγου.

Το θέατρο ντοκιμαντέρ που υπηρετεί βασίζεται σε πραγματικές ιστορίες και δίνει χώρο σε ευάλωτες και αποκλεισμένες κοινωνικές ομάδες. Όπως λέει χαρακτηριστικά, «μιλάμε για αυτούς, αλλά χωρίς αυτούς». Μεγαλώνοντας ως παιδί μεταναστών στη Γερμανία, αισθανόταν ότι η συμμετοχή στον δημόσιο λόγο δεν ήταν αυτονόητη. «Κάνοντας αυτό το είδος θεάτρου, βρήκα τη δική μου φωνή», τονίζει.
Η αλήθεια ως υλικό

«Ένα μεγάλο κομμάτι της έρευνας μοιάζει πολύ με τη δημοσιογραφία: εξακρίβωση στοιχείων, συνεντεύξεις, απομαγνητοφωνήσεις», επισημαίνει. Παρότι δεν εργάστηκε ποτέ ως δημοσιογράφος, θεωρεί ότι οφείλει να ακολουθεί παρόμοιους κανόνες δεοντολογίας. Γι' αυτό δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ακρίβεια των αφηγήσεων που μεταφέρει στη σκηνή. «Χαίρομαι που στις παραστάσεις μου κανένας άνθρωπος δεν είπε ψέματα για τον εαυτό του και δεν παραποιήσαμε μια αφήγηση για δραματουργικούς σκοπούς», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ο Πρόδρομος ΤσινικόρηςΕικόνα: Pinelopi Gerasimou

Αυτή η προσήλωση στην αλήθεια αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια εποχή πόλωσης, των fake news και συστηματικής αμφισβήτησης της δημοσιογραφίας. Ο Τσινικόρης θεωρεί ότι το θέατρο μπορεί και πρέπει να διατηρήσει έναν παρεμβατικό ρόλο. Για τον ίδιο η υπεράσπιση των τεκμηριωμένων αφηγήσεων δεν είναι μόνο αισθητική επιλογή αλλά και πολιτική στάση.

«Το θέατρο τα τελευταία χρόνια προωθούσε τη συμπερίληψη και τη διαφορετικότητα. Παρόλη αυτή την προσπάθεια διαφώτισης και τις προειδοποιήσεις, η κοινωνία κινήθηκε προς άλλη κατεύθυνση. Τώρα είναι η στιγμή που το θέατρο πρέπει να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση ακόμα πιο δυναμικά, γιατί ο κίνδυνος από την Ακροδεξιά, ειδικά στη Γερμανία δεν είναι μηδαμινός· μιλάμε για μια ιστορική αλλαγή».

«Μήπως να ανοίξω brunchάδικο;»

Βέβαια, το θέατρο δεν είναι μόνο ιδέες. Είναι και ένας συνεχής αγώνας επιβίωσης. Σκέφτηκε ποτέ να τα παρατήσει; «Συνέχεια το σκέφτομαι. Μήπως να ανοίξω brunchάδικο στο κέντρο της Αθήνας;», μας απαντά μεταξύ αστείου και σοβαρού, δείχνοντας την πραγματική αγωνία για τις οικονομικές συνθήκες του επαγγέλματος. Ωστόσο η κατάληξη του είναι πάντα η ίδια: «Μόνο αυτό έμαθα να κάνω, μόνο σε αυτό ελπίζω ότι είμαι καλός και μόνο αυτό μου αρέσει».

Οι συγκρίσεις ανάμεσα στις δύο χώρες είναι αναπόφευκτες. «Ακόμα και στη Γερμανία οι ανεξάρτητες σκηνές αντιμετωπίζουν περικοπές, αν και το σύστημα στήριξης παραμένει ασύγκριτα ισχυρότερο από το ελληνικό», αναφέρει. Ο ίδιος θεωρεί ότι οι δύο πλευρές μπορούν να διδαχθούν η μία από την άλλη: «Οι Γερμανοί από τη δημιουργικότητα μιας γενιάς Ελλήνων καλλιτεχνών που έμαθε να δουλεύει με λιτότητα μέσα στην κρίση και οι Έλληνες τον θεσμικό σεβασμό που επιδεικνύει μια πολιτεία προς τις τέχνες».
Ο Πρόδρομος Τσινικόρης δεν χρησιμοποιεί το θέατρο για να προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Στιγμιότυπο από το θεατρικό έργο «Καθαρή πόλη»Εικόνα: Gkeli Galambaka

Αυτή την περίοδο ετοιμάζει με τον Ανέστη Αζά μια νέα παράσταση για το Εθνικό Θέατρο που διαπραγματεύεται τις βλαβερές συνέπειες των fake news και την επιλεκτική ανάγνωση της πραγματικότητας. Το ερώτημα που εξακολουθεί να τον απασχολεί είναι πώς διαμορφώνεται η αλήθεια στον δημόσιο χώρο.

Ο Πρόδρομος Τσινικόρης δεν χρησιμοποιεί το θέατρο για να προσφέρει εύκολες απαντήσεις. «Το θέατρο είναι ένα μέσο που μας φέρνει κοντά. Είμαστε αναγκασμένοι για 1,5-2 ώρες να κλείσουμε το κινητό και να γίνουμε μάρτυρες μιας συλλογικής εμπειρίας. Στόχος μου είναι να μετατοπιστεί το βλέμμα του θεατή αλλά και των δημιουργών προς μια κοινή κατεύθυνση. Ελπίζω να μη χαθεί αυτό και να μη οδηγούμαστε σε ανώδυνες παραγωγές που δεν ενοχλούν».

Με το Μετάλλιο Γκαίτε να αναγνωρίζει αυτή τη διαδρομή, ο Πρόδρομος Τσινικόρης συνεχίζει να υπερασπίζεται ένα θέατρο που διεκδικεί χώρο για όσους σπάνια ακούγονται. Σε μια εποχή θορύβου, πόλωσης και σύγχυσης, επιμένει ότι η αναζήτηση της αλήθειας παραμένει μια βαθιά πολιτική πράξη. Γιατί η τέχνη δεν είναι μόνο ο τρόπος με τον οποίο κοιτάμε τον κόσμο. Είναι και ένας τρόπος να ξανακοιταχτούμε μεταξύ μας.