Από τη διεθνή επιτυχία στην προπαγάνδα: Τι κρύβεται πίσω από το φαινόμενο των τουρκικών σειρών;

Η τουρκική τηλεοπτική βιομηχανία βιώνει μια άνευ προηγουμένου άνθηση, μετατρέποντας τις σειρές της σε ένα από τα πιο ισχυρά εξαγώγιμα προϊόντα της χώρας. Όπως αναφέρει σε δημοσίευμά του το Tagesschau, το γερμανικό ειδησεογραφικό δίκτυο της ARD, η Τουρκία έχει σκαρφαλώσει στις τρεις κορυφαίες θέσεις παγκοσμίως στην εξαγωγή τηλεοπτικών παραγωγών. 

Με παρουσία σε περισσότερες από 170 χώρες, τα δραματικά και αισθηματικά αυτά σίριαλ καθηλώνουν εκατοντάδες εκατομμύρια θεατές, αποφέροντας έσοδα που αγγίζουν το ένα δισεκατομμύριο δολάρια ετησίως.

Σύμφωνα με τους ανθρώπους του χώρου, το μυστικό αυτής της παγκόσμιας απήχησης κρύβεται στην ίδια την ταυτότητα της χώρας. Ο παραγωγός Αχμέτ Ζιγιαλάρ επισημαίνει στο Tagesschau ότι η τουρκική κουλτούρα είναι διαμορφωμένη από πληθώρα διαφορετικών επιρροών. Αυτό το πολυπολιτισμικό υπόβαθρο επιτρέπει σε ανθρώπους από εντελώς διαφορετικές γωνιές του πλανήτη να αναγνωρίζουν στοιχεία του εαυτού τους στις οθόνες και να συνδέονται συναισθηματικά με τις ιστορίες.

Πίσω όμως από την αστραφτερή εικόνα και τα εκατομμύρια των δολαρίων, η πραγματικότητα στα γυρίσματα είναι εξαιρετικά σκληρή. Η παραγωγή παραμένει φθηνή, αλλά το τίμημα καταβάλλεται σε ανθρώπινο μόχθο. Τα συνεργεία εργάζονται συχνά πάνω από 15 ώρες την ημέρα, ενώ η απαίτηση των καναλιών για εβδομαδιαία επεισόδια διάρκειας 120 έως 150 λεπτών δημιουργεί εξαντλητικές συνθήκες. Η σεναριογράφος Ζεϊνέπ Κιουτσούκερτσιγες παρομοιάζει τους ρυθμούς αυτούς με μια συνεχή υπερπροσπάθεια, δηλώνοντας χαρακτηριστικά πως η συγγραφή κάθε εβδομαδιαίου επεισοδίου ισοδυναμεί ουσιαστικά με τη συγγραφή μιας ολόκληρης κινηματογραφικής ταινίας.

Την κατάσταση επιβαρύνει και το γενικότερο οικονομικό κλίμα στην Τουρκία. Ο υψηλός πληθωρισμός των τελευταίων ετών έχει εκτοξεύσει το κόστος παραγωγής, πιέζοντας ταυτόχρονα τα έσοδα των καναλιών από τη διαφήμιση. Βλέποντας τη δυναμική του τομέα —αλλά και το πώς αυτός ενισχύει τον τουρισμό— η τουρκική κυβέρνηση αποφάσισε να παρέμβει. Μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού, θέσπισε επιδοτήσεις που φτάνουν έως και τις 100.000 δολάρια ανά επεισόδιο, θέτοντας όμως ως προϋπόθεση τη θετική προβολή της τουρκικής κουλτούρας και του τουριστικού προϊόντος της χώρας.

Αυτή η κρατική παρέμβαση, ωστόσο, φέρνει στην επιφάνεια και τη σκοτεινή πλευρά του φαινομένου: τη λογοκρισία και την ιδεολογική κατεύθυνση. Η Ρυθμιστική Αρχή Τηλεόρασης (RTÜK) επιβάλλει αυστηρούς περιορισμούς, με τους δημιουργούς να εφαρμόζουν πλέον μια μορφή αυτολογοκρισίας, αποφεύγοντας εντελώς θέματα όπως το σεξ ή τα ναρκωτικά και διατηρώντας τους χαρακτήρες ιδεολογικά «ουδέτερους».

Παράλληλα, η δημόσια τηλεόραση (TRT) αξιοποιεί τη δυναμική των σειρών για την προώθηση εθνικιστικών και συντηρητικών-ισλαμικών αξιών. Όπως καταγγέλλουν άνθρωποι του χώρου, όπως ο ηθοποιός Τζεμ Γιγίτ Ουζούμογλου στο Tagesschau, οι παραγωγές αυτές μετατρέπονται συχνά σε εργαλεία προπαγάνδας που ανακατασκευάζουν συγκεκριμένες αντιλήψεις για τη θρησκεία, την οικογένεια και την παράδοση.

Όπως καταλήγει το δημοσίευμα, είτε πρόκειται για ιδιωτικές είτε για δημόσιες παραγωγές, και ανεξάρτητα από το αν υπηρετούν την ψυχαγωγία ή την προπαγάνδα, η τουρκική βιομηχανία σειρών παραμένει μια τεράστια και ασταμάτητη οικονομική μηχανή.

Dariush Movahedian, ARD Istanbul