Οι άγνωστοι φιλέλληνες της Στουτγάρδης

Του δημοσιογράφου Γιώργου Παππά, Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (Φωτο: Γ. Παππάς)

Η αφορμή ήταν μία ξεχασμένη λιθογραφία στα αρχεία της πόλης της Στουτγάρδης. Aνασύρθηκε από τη λήθη επαναφέροντας στην επιφάνεια τον φιλελληνισμό του 19ου αιώνα και τη συνεισφορά γερμανών Φιλελλήνων στον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων με την επανάσταση του 1821. Τα 200 χρόνια από την έξοδο του Μεσολογγίου επικαιροποιούν και την μνήμη των Φιλελλήνων που άφησαν τη ζωή τους στην ιστορική πόλη.

Η λιθογραφία απεικονίζει ομάδα στρατιωτών του Υψηλάντη που μετά τη μάχη στο Ιάσιο πέρασαν από τη Στουτγάρδη στο μακρύ δρόμο τους προς την επαναστατημένη Ελλάδα. Είχαν ξεκινήσει από την Μολδοβλαχία περνώντας με ρωσικά ταξιδιωτικά έγγραφα από Πολωνία, Πρωσία. Η πρωτεύουσα του βασιλείου τότε της Βάδης-Βυρτεμβέργης ήταν ένας μόνον σταθμός, όπου βρήκαν υποστήριξη και ενίσχυση με χρήματα και εξοπλισμό για να φτάσουν στη Μασσαλία και να πάρουν το καράβι για την Ελλάδα.

Το κίνημα φιλελληνισμού ήταν έντονο στην αρχή της ελληνικής επανάστασης, ο γεννημένος στη Στουτγάρδη Καρλ Φρίντριχ Λέμπρεχτ φον Νόρμαν-Έρενφελς ήταν ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές του στη Βάδη-Βυρτεμβέργη. Είχε εξοριστεί από τον βασιλιά Φρίντριχ της Βυρτεμβέρτης, επειδή στη Μάχη των Εθνών στη Λειψία ως υποστράτηγος είχε εγκαταλείψει το στρατόπεδο του Ναπολέοντα και είχε ενταχθεί στον πρωσικό στρατό. Στην ελληνική επανάσταση είδε την ευκαιρία της αποκατάστασής του, και το 1822 πήγε στην Ελλάδα ηγούμενος ομάδας εθελοντών. 

Οι περισσότεροι σκοτώθηκαν στη μάχη του Πέτα, ο ίδιος, τραυματισμένος διέφυγε με τους επιζώντες στο Μεσολόγγι, όπου αργότερα πέθανε.

Η χάρτινη απεικόνιση του Καρλ φον Νόρμαν-Έρενφελς σε φυσικό μέγεθος είναι ένα από τα επιλεγμένα πορτρέτα φιλελλήνων της Στουτγάρδης την εποχή της ελληνικής επανάστασης στην έκθεση με τίτλο «Στο όνομα της Ελευθερίας» που έγινε τον Μάιο του 2025 στο StadtPalais στη Στουτγάρδη και φιλοξενείται τις ημέρες αυτές στην Ελληνική Πρεσβεία στο Βερολίνο. Είναι μία πολυμεσική έκθεση, η οποία εκτός από τις απεικονίσεις των πρωταγωνιστών περιλαμβάνει διάφορα επεισόδια του φιλελληνισμού της Στουτγάρδης που παρουσιάζονται σε βίντεο. Η έκθεση που εγκαινιάστηκε στις 28 Μαρτίου στους χώρους της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βερολίνο.

Την πρωτοβουλία της έκθεσης είχε ο σύλλογος της Στουτγάρδης «Ομογένεια Γερμανίας». Ο πρόεδρός του, Κώστας Καχριμανίδης θυμίζει στα ΝΕΑ ότι «απόγονοι των αγωνιστών του 21 από την Ελλάδα, Ζαίμη, Σταματελόπουλο κ.α. βρέθηκαν το 2023 στο παλάτι του Έρενφελς, αφετηρία της φιλελληνικής πορείας του Νόρμαν». Το εύρημα της λιθογραφίας με τους έλληνες στρατιώτες στη Στουτγάρδη ήταν το έναυσμα για την έκθεση. Την επιστημονική επιμέλεια είχε ο ιστορικός Βίνφριντ Ζέτσλερ με σημαντική έρευνα για το φιλελληνιστικό κίνημα της εποχής σε σημαντικά κέντρα της Βυρτεμβέργης όπως το Τίμπινγκεν.

Η Στουτγάρδη κέντρο του φιλελεύθερου Φιλελληνισμού
Η Στουτγάρδη ήταν κέντρο του φιλελεύθερου Φιλελληνισμού της κοινωνίας των πολιτών και όχι του κρατικού φιλελληνισμού της Βαυαρίας, λέει ο Μίλτος Πεχλιβάνος, καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο (FU) και διευθυντής του Κέντρου Νέου Ελληνισμού στο Βερολίνο. Είναι ο φιλελληνισμός της φιλελεύθερης γενιάς των φοιτητικών αδελφοτήτων της εποχής σημειώνει ο Πεχλιβάνος. «Αυτοί στρατεύτηκαν στην ιδέα του φιλελληνισμού έχοντας τα δικά τους κίνητρα. «Διεκδικούσαν την ενιαία Γερμανία και είχαν βγει στην παρανομία στην πραγματικότητα μετά το 1819. Στην ελληνική επανάσταση βρήκαν έναν ακόμα λαό να παλεύει για τη δική του ελευθερία και ανεξαρτησία ως ενιαία χώρα» λέει ο Πεχλιβάνος. 

Από την ίδια αφετηρία θα ταχθούν αργότερα υπέρ της πολωνικής επανάστασης. «Είμαστε στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, του ‘αιώνα των επαναστάσεων’, όπου η ‘φιλελεύθερη διεθνής’ διεκδικεί συνταγματική ελευθερία, αστικά δικαιώματα για τους λαούς. Σε αυτό το κύμα πρωτοστατούν και φοιτητές που κατεβαίνουν στην Ελλάδα για να ενισχύσουν τη λεγεώνα των Φιλελλήνων», λέει ο καθηγητής Πεχλιβάνος.

Η έκθεση στο αίθριο της Ελληνικής Πρεσβείας στο Βερολίνο «αναδεικνύει ένα ξεχασμένο κομμάτι της ιστορίας και των σχέσεων των δύο λαών», λέει ο πρέσβης Αλέξανδρος Παπαϊωάννου. Τονίζει ότι «πολλοί γερμανόφωνοι φιλέλληνες κόντρα στις επίσημες κυβερνήσεις τους στήριξαν έμπρακτα των αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία, και ορισμένοι όπως ο Καρλ φον Νόρμαν, που πέθανε στο Μεσολόγγι το 1822, πλήρωσαν το ύψιστο τίμημα», σημειώνει ο πρέσβης. «Η ιστορία μας έχει πολλά σκοτεινά σημεία που θυμούνται όλοι», προσθέτει, αλλά «έχει και φωτεινά που έχουν πια ξεχαστεί και είναι υποχρέωσή μας να τα θυμόμαστε και αυτά».

Η έκθεση στην Ελληνική Πρεσβεία στο Βερολίνο θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι τις 05. Μαίου.