Η μεγάλη φυγή των αλλοδαπών εργαζομένων: Γιατί αδειάζει η ελληνική αγορά εργασίας

Τουλάχιστον τα δύο τρίτα του αλλοδαπού εργατικού δυναμικού που στήριζε βασικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας τις προηγούμενες δεκαετίες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα. Οι επιπτώσεις στην κατασκευαστική δραστηριότητα, τον αγροτικό τομέα και τον τουρισμό είναι πλέον εμφανείς, θέτοντας σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον της παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Η ακτινογραφία μιας μεγάλης μετακίνησης

Για δεκαετίες, οι αλλοδαποί εργαζόμενοι αποτελούσαν έναν από τους βασικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ιδιαίτερα έως τα τέλη της δεκαετίας του 2000, η παρουσία τους κάλυπτε κρίσιμα κενά σε τομείς εντάσεως εργασίας.

Ωστόσο, τα στατιστικά στοιχεία αποτυπώνουν μια θεαματική ανατροπή:

• Δραματική μείωση ποσοστών: Ενώ το 2008 οι αλλοδαποί αντιστοιχούσαν στο 6% του συνολικού πληθυσμού και στο 8,2% του εργατικού δυναμικού και των απασχολουμένων, σήμερα τα ποσοστά αυτά έχουν συρρικνωθεί περίπου στο ένα τρίτο.

• Συνολική μείωση: Ο συνολικός αριθμός των αλλοδαπών που διαμένουν και εργάζονται στη χώρα έχει υποχωρήσει κατά περισσότερο από 65% σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα.

Αν και οι αλλοδαποί εργαζόμενοι που παραμένουν στην Ελλάδα εμφανίζουν εξαιρετικά υψηλά ποσοστά συμμετοχής στην αγορά εργασίας (άνω του 88% για τους άνδρες, έναντι ~60% των ημεδαπών), ο απόλυτος αριθμός τους δεν επαρκεί πλέον για να καλύψει τις διογκούμενες ανάγκες της οικονομίας.

Τα στοιχεία για τη μεταβολή του αλλοδαπού εργατικού δυναμικού στην Ελλάδα. Πηγή: Η Καθημερινή / Visual

Γιατί φεύγουν; Οι τέσσερις βασικοί παράγοντες

Η σταδιακή αλλά σταθερή αποχώρηση των αλλοδαπών εργαζομένων δεν οφείλεται σε έναν μόνο λόγο, αλλά σε έναν συνδυασμό οικονομικών και θεσμικών παραγόντων:

1. Ασύμμετρο κόστος διαβίωσης & Μισθολογικό χάσμα: Η ραγδαία αύξηση του κόστους στέγασης και των ειδών πρώτης ανάγκης στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τους χαμηλούς πραγματικούς μισθούς, καθιστά τη διαμονή στη χώρα οικονομικά ασύμφορη.

2. Ανταγωνισμός από την υπόλοιπη Ευρώπη: Άλλες ευρωπαϊκές χώρες (όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Αγγλία αλλά και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης) προσφέρουν σημαντικά υψηλότερες αμοιβές, καλύτερες συνθήκες εργασίας και ταχύτερη πρόσβαση σε κοινωνικά δικαιώματα.

3. Οικονομική ανάπτυξη στις χώρες προέλευσης: Πολλοί οικονομικοί μετανάστες (π.χ. από την Αλβανία ή χώρες των Βαλκανίων) επιλέγουν τον επαναπατρισμό, καθώς οι οικονομίες των χωρών τους έχουν βελτιωθεί σημαντικά, προσφέροντας ευκαιρίες απασχόλησης ή επιχειρηματικής δραστηριότητας.

4. Γραφειοκρατία και καθυστερήσεις στις άδειες διαμονής: Οι δυσκολίες στην ανανέωση των νομιμοποιητικών εγγράφων και οι χρονοβόρες διαδικασίες μετάκλησης δημιουργούν αβεβαιότητα, ωθώντας πολλούς να αναζητήσουν πιο σταθερά νομικά πλαίσια σε άλλες χώρες.

Οι κλάδοι που «στενάζουν» από τις ελλείψεις

Η έλλειψη εργατικών χεριών δεν είναι πλέον θεωρητικό πρόβλημα, αλλά καθημερινή πραγματικότητα για χιλιάδες επιχειρήσεις:

• Κατασκευές & Οικοδομή: Μεγάλα δημόσια έργα, ανακαινίσεις και ιδιωτικές κατασκευές καθυστερούν σημαντικά λόγω έλλειψης εξειδικευμένου και ανειδίκευτου προσωπικού.

• Αγροτική Οικονομία: Η συγκομιδή αγροτικών προϊόντων (ελαιόλαδο, φρούτα, λαχανικά) δοκιμάζεται κάθε χρόνο, με κίνδυνο απώλειας σοβαρού μέρους της παραγωγής.

• Τουρισμός & Εστίαση: Παρά τα ρεκόρ επισκεψιμότητας, οι τουριστικές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να στελεχώσουν θέσεις στην κουζίνα, την καθαριότητα και τις υποστηρικτικές υπηρεσίες.

• Φροντίδα Ηλικιωμένων & Οικιακή Εργασία: Ο τομέας που κάλυπτε ζωτικές ανάγκες της ελληνικής οικογένειας αντιμετωπίζει έντονο έλλειμμα διαθέσιμου προσωπικού.

Συμπεράσματα: Η πρόκληση της επόμενης μέρας

Η φυγή των αλλοδαπών εργαζομένων, σε συνδυασμό με το οξύ δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας και τη διαρροή νέων Ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό (brain drain), δημιουργεί ένα εκρηκτικό κοκτέιλ για την αγορά εργασίας.

Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο, η χώρα καλείται να επανασχεδιάσει τη στρατηγική της:

• Με βελτίωση των αμοιβών και των συνθηκών εργασίας.

• Με εκσυχρονισμό και επιτάχυνση των διαδικασιών μετακλήσεων και αδειών διαμονής.

• Με στρατηγικές ενσωμάτωσης που θα καθιστούν την Ελλάδα ελκυστικό και ασφαλή προορισμό για εργασία μακροπρόθεσμα.

Πηγή στοιχείων & πληροφοριών: Εφημερίδα «Η Καθημερινή» (Infographics / Visual)