Γιατί την ονομάζουμε "Καθαρά Δευτέρα" - Τα έθιμα της ημέρας

 Η Καθαρά Δευτέρα είναι μία από τις πιο ιδιαίτερες και αγαπημένες γιορτές στην Ελλάδα. Σηματοδοτεί το τέλος της Αποκριάς και την επίσημη έναρξη της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της περιόδου νηστείας που μας προετοιμάζει για το Πάσχα.

Γιατί την ονομάζουμε «Καθαρά»;

Η ονομασία της δεν είναι τυχαία και έχει διπλή σημασία, πνευματική και πρακτική:

Πνευματική Κάθαρση: Η ημέρα αυτή θεωρείται η αρχή του εξαγνισμού. Μετά τις κραιπάλες και το γλέντι του Τριωδίου, οι πιστοί «καθαρίζουν» την ψυχή και το σώμα τους μέσω της προσευχής και της νηστείας.

Η «Καθαρή» νοικοκυρά: Παλαιότερα, οι νοικοκυρές στην Ελλάδα αφιέρωναν την ημέρα στο σχολαστικό πλύσιμο των μαγειρικών σκευών με ζεστό νερό και στάχτη. Σκοπός ήταν να απομακρυνθεί κάθε ίχνος ζωικού λίπους από τα σκεύη, ώστε να είναι έτοιμα για τα νηστίσιμα φαγητά της Σαρακοστής.

Τα Έθιμα της Ημέρας

Η Καθαρά Δευτέρα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ύπαιθρο και το οικογενειακό τραπέζι.

Τα «Κούλουμα»: Είναι ο εορτασμός της ημέρας στην εξοχή. Η λέξη πιθανότατα προέρχεται από το λατινικό Cumulus (σωρός), υποδηλώνοντας την αφθονία ή το τέλος μιας περιόδου.

Το πέταγμα του Χαρταετού: Συμβολίζει την ανάταση της ανθρώπινης ψυχής προς το θείο και την επιθυμία μας να διώξουμε μακριά κάθε τι κακό.

Η Λαγάνα: Το παραδοσιακό άζυμο ψωμί (χωρίς προζύμι) που φτιάχνεται μόνο εκείνη την ημέρα, σε ανάμνηση της βοήθειας που προσέφερε ο Θεός στους Ισραηλίτες κατά την έξοδο από την Αίγυπτο.

Το Σαρακοστιανό τραπέζι

Αν και ημέρα νηστείας, το τραπέζι της Καθαρής Δευτέρας είναι από τα πιο πλούσια σε γεύση:

• Θαλασσινά: Χταπόδι ξυδάτο, καλαμαράκια, σουπιές και γαρίδες.
• Ορεκτικά: Ταραμοσαλάτα (ο «βασιλιάς» της ημέρας), ελιές και τουρσιά.
• Όσπρια: Η παραδοσιακή φασολάδα (συχνά χωρίς λάδι).
• Γλυκά: Μακεδονικός χαλβάς και σιμιγδαλένιος χαλβάς.

Η «Κυρά Σαρακοστή»

Από την Καθαρά Δευτέρα και μετά, ξεκινάει και το έθιμο της Κυράς Σαρακοστής. Πρόκειται για μια χάρτινη ή ζυμαρένια γυναίκα με επτά πόδια (ένα για κάθε εβδομάδα νηστείας μέχρι το Πάσχα), χωρίς στόμα (γιατί νηστεύει) και με τα χέρια σταυρωμένα για προσευχή.

Στην Αθήνα, το παραδοσιακό ραντεβού για τα Κούλουμα δίνεται διαχρονικά στον λόφο του Φιλοπάππου, όπου ο ουρανός γεμίζει από εκατοντάδες χαρταετούς με θέα την Ακρόπολη.